Mối mọt trong nhà cũ thường để lại năm dấu hiệu người mua nhìn được: đường đất nhỏ bò trên tường, bột gỗ mịn dưới chân đồ gỗ, cánh mối rụng quanh đèn vào đầu mùa mưa, gỗ rỗng gõ nghe bộp, và bề mặt gỗ phồng hay lún như bị ẩm. Chỗ cần soi là khung cửa, cầu thang gỗ, len chân tường, tủ âm, sàn gỗ, trần gỗ và mọi chỗ gỗ chạm tường hay chạm đất.
Phát hiện dấu vết mối không có nghĩa là căn nhà hỏng, nhưng cho biết cần hỏi thêm: mối còn hoạt động không, đã xử lý chưa, đã ăn vào bộ phận chịu lực nào chưa. Khi dấu hiệu nhiều hoặc chạm tới xà gồ, kèo, dầm gỗ, nên mời đơn vị kiểm tra mối và người chuyên môn xem trước khi đặt cọc.
Mối và mọt khác nhau thế nào, và vì sao nhà cũ dễ có
Mối là loài sống thành tổ, thường tổ chính nằm dưới đất, đi lên ăn gỗ qua những đường đất che kín. Mối ăn gỗ từ bên trong, giữ lại lớp vỏ ngoài mỏng, nên một thanh gỗ nhìn còn nguyên có thể đã rỗng ruột. Mối cũng ăn giấy, vải, bìa và có thể đi qua khe nứt của tường, nền. Đây là loại gây hại nghiêm trọng nhất cho nhà có nhiều gỗ.
Mọt là tên gọi chung cho một số loài côn trùng nhỏ đục gỗ, thường để lại lỗ nhỏ tròn trên bề mặt và bột gỗ mịn rơi ra. Mọt thường gây hại ở đồ gỗ, khung cửa, gỗ chưa được xử lý tốt, mức độ phá hoại thường chậm hơn mối nhưng kéo dài.
Nhà cũ dễ có mối mọt vì nhiều lý do cộng lại: gỗ đã có tuổi, lớp bảo vệ bề mặt mất dần, tường và nền có khe nứt, chân tường ẩm, nhiều đồ gỗ và giấy tờ cất lâu không đụng tới, vườn có gốc cây mục gần nhà. Nhà để trống lâu ngày càng dễ bị, vì không ai thấy dấu hiệu sớm. Ngay cả nhà bê tông ít gỗ, mối vẫn có thể ăn khung cửa, tủ âm, trần gỗ và đồ đạc.
Năm dấu hiệu người mua nhìn được
Đi từng phòng với đèn pin, nhìn những dấu hiệu sau. Mỗi dấu hiệu nên chụp ảnh kèm vị trí:
- Đường đất trên tường, trên khung gỗ. Những đường nhỏ màu nâu đất, rộng cỡ bút chì, bò từ chân tường lên khung cửa, lên trần, dọc ống điện. Đây là đường đi của mối. Đường còn ẩm, mềm là mối đang hoạt động; đường khô, vỡ vụn có thể là dấu vết cũ.
- Bột gỗ, phân mọt. Lớp bột mịn như mùn cưa dưới chân cầu thang gỗ, dưới khung cửa, trên mặt tủ, quanh lỗ nhỏ trên gỗ. Bột mới thường có màu sáng, tơi; bột cũ sẫm và đóng bụi.
- Cánh mối rụng. Vào đầu mùa mưa, mối cánh bay ra ghép đôi và rụng cánh. Cánh nhỏ, trong, rụng thành đống quanh đèn, bậu cửa sổ. Hỏi chủ nhà mùa mưa có thấy mối cánh bay trong nhà không.
- Gỗ gõ nghe bộp, ấn vào lún. Dùng cán bút gõ nhẹ dọc khung cửa, tay vịn, bậc cầu thang. Chỗ còn chắc kêu đặc, chỗ bị ăn rỗng kêu bộp, ấn ngón tay có thể lún. Không cạy, không đâm thủng gỗ của người bán.
- Bề mặt phồng, sơn nứt thành đường. Lớp sơn trên khung gỗ phồng, nứt theo đường thẳng, giấy dán tường gợn lên thành vệt dài có thể là mối ăn ngay bên dưới.
Một dấu hiệu đơn lẻ có thể chỉ là dấu vết cũ đã xử lý. Nhiều dấu hiệu ở nhiều phòng, nhất là đường đất còn mới, cho thấy tổ mối đang hoạt động và có thể đã lan rộng.
Những chỗ cần soi kỹ trong nhà cũ
Mối thích chỗ tối, ẩm, ít bị đụng tới và có gỗ chạm tường hay chạm đất. Bảng sau liệt kê những vị trí nên xem theo thứ tự:
| Vị trí | Vì sao dễ bị | Xem gì |
|---|---|---|
| Khung cửa đi tầng trệt | Gỗ chôn sát nền, chân khung hay ẩm | Chân khung, nẹp khuôn, đường đất hai bên |
| Cầu thang gỗ, tay vịn | Gỗ nhiều, mặt dưới ít khi nhìn tới | Mặt dưới bậc, chân cột, chỗ bậc chạm tường |
| Tủ âm tường, kệ gỗ | Tối, kín, sát tường có thể ẩm | Hậu tủ, đáy tủ, góc trong; bột gỗ, đường đất |
| Len chân tường, sàn gỗ | Chạm sàn và chân tường | Len phồng, sàn gỗ lún, kêu, có khe hở |
| Trần gỗ, xà gồ, kèo | Liên quan khung mái chịu lực | Soi từ ô thăm trần, xem bột gỗ trên mặt trần |
| Gầm cầu thang, kho, phòng ít dùng | Ít người qua lại, đồ cất lâu | Thùng giấy, đồ gỗ cũ có bị ăn không |
Nhà gỗ, nhà cổ, nhà rường có nhiều gỗ chịu lực hơn hẳn nhà bê tông, nên việc kiểm tra mối càng quan trọng. Chuyên mục mua nhà cũ theo từng loại nhà có bài riêng về nhà gỗ, nhà cổ.
Câu hỏi về lịch sử mối mọt nên đặt cho chủ nhà
Nhà đã từng bị mối chưa. Hỏi thẳng, rồi hỏi tiếp ở vị trí nào, phát hiện khi nào. Chủ nhà có thể ngại nói, nhưng dấu vết đường đất cũ trên tường thường đã trả lời thay.
Đã xử lý thế nào. Tự xử lý bằng thuốc mua lẻ hay thuê đơn vị chuyên làm, xử lý cục bộ chỗ thấy mối hay xử lý cả nền nhà. Xử lý cục bộ thường chỉ đuổi mối sang chỗ khác.
Còn giấy tờ, bảo hành không. Nếu đã thuê đơn vị xử lý, hỏi còn biên bản, hợp đồng, thời hạn bảo hành không. Giấy tờ này có ích cho người mua, nên đề nghị bàn giao kèm nhà.
Gỗ nào đã thay. Khung cửa, bậc cầu thang, xà gồ nào đã thay do mối ăn. Gỗ thay mới ở nhiều vị trí cho thấy mối từng hoạt động mạnh.
Hàng xóm có bị không. Mối không dừng ở ranh đất. Nếu nhà bên từng bị mối nặng, nhà này nằm trong vùng có nguy cơ. Hỏi chủ nhà, hoặc hỏi hàng xóm khi có dịp.
Mối có chạm tới bộ phận chịu lực không
Điều quan trọng nhất khi phát hiện mối ở nhà cũ là xác định mối đã ăn vào đâu. Mối ăn khung cửa, len chân tường, tủ âm là chuyện thay thế được, chi phí và công sức có giới hạn. Mối ăn vào xà gồ, kèo, dầm gỗ, cột gỗ, bậc cầu thang chịu lực là chuyện an toàn, vì những bộ phận ấy có thể yếu đi mà nhìn bên ngoài vẫn bình thường.
Ở nhà bê tông cốt thép, phần chịu lực chính không phải gỗ, nên mối chủ yếu gây hại hoàn thiện và đồ đạc. Ở nhà mái ngói khung gỗ, nhà cấp bốn có kèo gỗ, nhà gỗ truyền thống, mối có thể đe doạ trực tiếp kết cấu. Gặp dấu hiệu mối ở khung mái, cầu thang gỗ hay cột gỗ, người mua không nên tự đánh giá. Hãy mời đơn vị kiểm tra mối để xác định mức độ hoạt động, và kỹ sư hoặc thợ mộc có kinh nghiệm để xem khả năng chịu lực.
Về an toàn: không tự phun hay đổ thuốc diệt mối trong nhà người bán, không đục phá gỗ để xem. Các hoá chất xử lý mối cần được dùng đúng cách bởi người có chuyên môn, nhất là trong nhà có trẻ nhỏ, người già, vật nuôi.
Đưa kết quả kiểm tra mối vào quyết định mua
Sau buổi xem, xếp tình trạng mối mọt vào một trong ba nhóm. Không thấy dấu hiệu, chủ nhà xác nhận chưa từng bị: vẫn nên tính một lần kiểm tra phòng ngừa sau khi nhận nhà, nhất là nhà có nhiều gỗ. Có dấu vết cũ, đã xử lý, có giấy tờ: hỏi thời hạn bảo hành, đề nghị bàn giao giấy tờ, theo dõi thêm sau mùa mưa.
Có dấu hiệu đang hoạt động, hoặc mối đã chạm tới bộ phận chịu lực: nên mời đơn vị kiểm tra trước khi đặt cọc, ghi nhận hiện trạng bằng ảnh và văn bản, và đưa thành hạng mục cụ thể khi thương lượng. Với trường hợp phát hiện mối sau khi đã đặt cọc, chuyên mục thương lượng và hợp đồng có bài riêng về phát hiện hư hỏng sau đặt cọc.
Mối mọt là vấn đề xử lý được trong đa số trường hợp. Điều làm người mua thiệt là không biết trước, để rồi sau khi dọn vào, kê đồ gỗ mới, mới phát hiện tổ mối dưới nền. Một buổi soi kỹ và vài câu hỏi đúng giúp tránh phần lớn bất ngờ ấy.
Quanh nhà và ngoài sân: nơi tổ mối hay bắt đầu
Tổ mối chính thường nằm dưới đất, nên nhìn quanh ngôi nhà cũng quan trọng như nhìn trong nhà. Đi một vòng sân, vườn, lối đi và để ý:
- Gốc cây mục, cây chết đứng. Gốc cây đã chặt để lại trong đất, thân cây khô gần tường nhà là nguồn thức ăn và nơi làm tổ quen thuộc của mối.
- Đống gỗ, ván cốp pha, đồ gỗ cũ để sát tường. Những thứ để ngoài trời lâu ngày, chạm đất ẩm, là cầu nối để mối từ đất bò vào nhà.
- Ụ đất lạ trong vườn, chân tường rào. Một số loài mối đắp ụ đất nổi lên mặt đất. Thấy ụ đất cứng, có lỗ nhỏ ở gần nhà thì nên hỏi.
- Đất đắp cao sát chân tường. Bồn hoa xây áp tường, đất đắp cao hơn mặt nền làm chân tường ẩm và che mất đường đi của mối.
- Nhà bên bỏ trống hoặc nhiều đồ gỗ cũ. Không phải việc của nhà mình, nhưng nằm trong vùng ảnh hưởng.
Những yếu tố này không chứng minh có mối, nhưng làm tăng khả năng mối quay lại sau khi xử lý. Khi mời đơn vị kiểm tra, hãy chỉ cho họ các vị trí bạn đã ghi nhận ngoài sân để họ xem cả phần đất quanh nhà, không chỉ phần gỗ bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Thấy đường đất trên tường nhưng đã khô thì mối còn không?
Đường đất khô, vỡ vụn có thể là dấu vết cũ, mối đã bỏ đi hoặc đã được xử lý. Nhưng mối có thể vẫn hoạt động ở chỗ khác. Hỏi chủ nhà về lần xử lý gần nhất, tìm thêm đường đất còn ẩm, bột gỗ mới. Nếu không chắc, nên mời đơn vị kiểm tra mối xác định.
Nhà bê tông có bị mối không?
Có. Mối có thể đi qua khe nứt nền, mạch vữa, ống kỹ thuật để lên ăn khung cửa, tủ âm, sàn gỗ, trần gỗ và đồ đạc. Ở nhà bê tông, mối ít đe doạ kết cấu chịu lực hơn nhà khung gỗ, nhưng vẫn gây hại hoàn thiện và tài sản.
Có nên tự gõ, cạy gỗ để kiểm tra mối khi đi xem nhà?
Chỉ gõ nhẹ bằng cán bút để nghe tiếng đặc hay bộp, không cạy, không đâm thủng, không bóc lớp sơn. Đó là tài sản của người bán. Nếu cần kiểm tra sâu hơn, đề nghị mời đơn vị chuyên làm, có mặt chủ nhà, với dụng cụ phù hợp.
Nhà từng xử lý mối có giấy bảo hành thì người mua có được hưởng không?
Tuỳ điều khoản của hợp đồng xử lý mối đó. Một số đơn vị cho chuyển bảo hành theo ngôi nhà, một số không. Hãy đề nghị người bán bàn giao hợp đồng, biên bản và liên hệ đơn vị đã làm để hỏi. Giấy tờ này cũng nên lưu trong hồ sơ ngôi nhà.
Cánh mối rụng trong nhà vào mùa mưa có nghĩa là nhà có tổ mối?
Không chắc tổ nằm trong nhà, vì mối cánh có thể bay từ nơi khác vào theo ánh đèn. Nhưng nếu cánh rụng nhiều ở cùng một chỗ, kèm đường đất hoặc bột gỗ trong nhà, khả năng có tổ gần đó là cao, nên kiểm tra kỹ hơn.
Mối ăn cầu thang gỗ thì có nguy hiểm không?
Bậc cầu thang và cột cầu thang gỗ là bộ phận chịu tải trực tiếp khi đi lại. Nếu bị mối ăn rỗng, bậc có thể gãy khi dẫm. Không thử bằng cách nhún mạnh. Thấy dấu hiệu mối ở cầu thang, hãy mời thợ mộc hoặc người chuyên môn kiểm tra trước khi quyết định.