Kiểm tra sân thượng và sàn mái bê tông nhà cũ là tìm xem nước mưa có thoát hết không, lớp chống thấm còn làm việc không, và trần tầng ngay bên dưới đã bao giờ thấm chưa. Ba chỗ cần xem kỹ nhất là mặt sàn quanh các phễu thu nước, chân tường lan can, và trần cùng góc tường của phòng nằm ngay dưới sân thượng.
Một sân thượng còn tốt có mặt sàn dốc về phễu, phễu không tắc, chân tường không có vệt rêu và trần bên dưới khô sạch. Một sân thượng đáng lo có vũng đọng lâu khô, gạch bong thành mảng, lớp vữa chân tường nứt hở và trần tầng dưới có vệt ố, mảng bong vữa. Người mua nhìn được những điều này mà không cần dụng cụ đặc biệt, chỉ cần đi đúng thứ tự.
Vì sao sân thượng nhà cũ là chỗ hay thấm nhất
Ở nhà phố và nhà ống nhiều tầng, sân thượng là tầng mái. Nó phơi nắng suốt ngày, hứng mưa trực tiếp, chịu chênh lệch nhiệt giữa trưa và đêm. Bê tông giãn ra rồi co lại hàng nghìn lần, các lớp gạch lát và vữa trên mặt sẽ nứt chân chim, lớp chống thấm dưới gạch già đi theo năm tháng. Khi một lớp trong chuỗi ấy hở, nước sẽ tìm đường xuống sàn bê tông rồi xuất hiện ở trần tầng dưới, có khi cách chỗ hở vài mét.
Nhà cũ còn có thêm một đặc điểm: sân thượng thường là nơi được dùng nhiều nhất cho những việc không có trong thiết kế ban đầu. Người ta đặt bồn nước, chậu cây lớn, lắp giàn phơi, dựng mái che, cơi thêm phòng, gắn chân giàn điều hoà. Mỗi lần khoan bắt vít hay đục chân cột là một lần làm thủng lớp chống thấm. Nếu thợ không bịt lại đúng cách, chỗ đó sẽ thấm sau vài mùa mưa.
Vì vậy, khi xem sân thượng, hãy nhìn nó như một hồ sơ: lớp sàn ban đầu, các lần thêm thắt, các lần vá. Chỗ nào có thêm thắt thì chỗ đó cần soi trần bên dưới. Còn với nhà mái ngói hoặc mái tôn không có sân thượng, có bài riêng về kiểm tra mái trong cùng chuyên mục.
Thứ tự xem sân thượng trong mười lăm phút
Lên sân thượng với đèn pin, một chai nước nhỏ và điện thoại chụp ảnh. Đi theo thứ tự này để không bỏ sót:
- Đứng ở cửa tum nhìn toàn cảnh. Mặt sàn có dốc về phía phễu thu không, có chỗ nào trũng xuống thành lòng chảo không. Vết bùn khô, vệt rêu hình vòng là dấu nước từng đọng ở đó.
- Tìm và xem từng phễu thu nước. Đếm có mấy phễu, phễu có lưới chắn rác không, miệng phễu có bị lá, đất, rễ cây lấp không. Phễu đặt cao hơn mặt sàn xung quanh là lỗi phổ biến làm nước đọng lại.
- Đi dọc chân tường lan can. Góc giữa sàn và tường là chỗ lớp chống thấm hay đứt nhất. Nhìn xem có đường nứt chạy dọc chân tường, vữa có bong, rêu có mọc thành dải không.
- Xem mọi chân đế và chân cột. Chân bồn nước, chân giàn phơi, chân khung mái che, chân dàn nóng. Quanh mỗi chân có vết nứt, vết vá, keo trám không.
- Đổ thử một ít nước ở chỗ nghi trũng. Xin phép chủ nhà, đổ nửa chai nước ở chỗ có vệt bùn khô, xem nước chảy về phễu hay đứng yên. Đây là phép thử nhỏ, không làm hại gì mà cho biết ngay độ dốc.
- Xuống ngay tầng dưới, đứng đúng vị trí vừa xem. Soi trần và góc tường ở đúng chỗ dưới phễu, dưới chân bồn nước, dưới chỗ trũng. Đây là bước quyết định, vì trần cho biết nước đã thật sự đi xuống hay chưa.
Ghi lại kết quả bằng ảnh có đánh số theo thứ tự trên. Khi so nhiều căn hoặc khi mời thợ xem lại, chuỗi ảnh này đỡ cho bạn phải mô tả bằng lời.
Mặt sàn và phễu thu: đọc độ dốc và đường thoát nước
Vũng đọng lâu khô. Sau mưa vài giờ mà sân thượng vẫn còn vũng thì mặt sàn không đủ dốc hoặc đã lún cục bộ. Nước đứng lâu là nước có thời gian tìm khe nứt để ngấm. Nếu bạn xem vào ngày khô, vệt bùn mỏng hay vệt đổi màu hình vòng trên gạch chính là dấu của những vũng đó.
Gạch lát bộp, bong. Đi nhẹ trên mặt sàn, chỗ nào gạch kêu bộp hoặc lung lay là lớp vữa dưới gạch đã mất bám, thường do nước len xuống và giãn nở theo nhiệt. Một vài viên bộp là chuyện thường ở nhà cũ, một mảng rộng bộp thì nước đã ngấm dưới lớp gạch một thời gian dài.
Phễu thu và ống thoát. Phễu bị hạ cốt sai, cao hơn mặt sàn, hoặc ống thoát quá nhỏ so với diện tích sân sẽ làm nước dâng khi mưa lớn. Hỏi chủ nhà những trận mưa to nước có dâng lên tràn qua ngưỡng cửa tum không. Nếu có, đó là chuyện phải tính trước khi vào ở.
Ống thoát đi trong nhà. Ở nhiều nhà phố, ống thoát nước mái chạy âm trong tường hoặc trong hộp kỹ thuật xuống tầng dưới. Ống nứt hay mối nối hở sẽ gây thấm ở tường các tầng bên dưới, dọc theo đường ống. Vệt ố chạy thẳng đứng trên tường là gợi ý để hỏi đường ống đi ở đâu.
Lớp chống thấm: làm sao biết nó còn hay đã hỏng
Lớp chống thấm thường nằm dưới gạch lát hoặc dưới lớp vữa láng, người mua không nhìn thấy trực tiếp. Có loại sân thượng được phủ một lớp sơn chống thấm lộ ra mặt, màu xám, xanh hay trắng. Lớp phủ lộ mặt này nếu bong tróc, phồng rộp, nứt thành mảng thì đã hết tác dụng ở những chỗ đó.
Cách tốt nhất để biết lớp chống thấm còn làm việc hay không vẫn là nhìn trần bên dưới. Trần khô, màu sơn đều, không có vệt ố, không bong vữa, không có vết muối trắng thì lớp chống thấm phía trên ít nhất vẫn đang giữ nước ổn. Trần có vệt ố, có mảng vữa bong lộ cả thép, có những giọt nhũ trắng nhỏ như vôi đọng thành sợi thì nước đã đi qua bê tông nhiều lần, kéo theo cả chất vôi trong vữa xuống.
Hãy hỏi chủ nhà ba câu: sân thượng đã chống thấm lại lần nào, cách nay bao lâu; đã chống thấm toàn bộ hay chỉ vá chỗ dột; sau lần làm đó đã qua mấy mùa mưa và còn thấm không. Câu trả lời mơ hồ, hoặc "vừa làm xong để bán", thì chưa đủ để yên tâm.
Thép lộ ra ở trần tầng dưới, có vảy rỉ, là chuyện của kết cấu chứ không còn là chuyện chống thấm. Nước đã vào đủ lâu để làm rỉ cốt thép trong sàn. Gặp trường hợp này, việc cần làm là mời kỹ sư xem mức độ trước khi bàn tiếp, không tự đánh giá bằng mắt.
Phần cơi nới trên sân thượng: tum, phòng thêm, mái che
Rất nhiều nhà cũ đã cơi nới trên sân thượng. Phần này vừa là chuyện kỹ thuật vừa là chuyện giấy tờ, nên khi xem cần ghi nhận cả hai mặt:
- Tum cầu thang. Xem mái tum, ngưỡng cửa tum có cao hơn mặt sân không. Ngưỡng thấp hoặc không có ngưỡng thì mưa hắt, nước dâng sẽ chảy thẳng xuống cầu thang.
- Phòng xây thêm. Phòng xây trên sàn mái cũ làm tăng tải trọng lên sàn và dầm bên dưới. Hỏi xây khi nào, có hỏi ý kiến kỹ sư không. Mọi dấu hiệu nứt ở trần hay dầm tầng ngay dưới phòng xây thêm đều nên đưa cho kỹ sư xem.
- Mái che bằng tôn, khung sắt. Chân khung bắt vào sàn hay vào tường lan can, chỗ bắt có vá kỹ không. Máng nước của mái che xả về đâu, có xả thẳng ra mặt sàn gần chân tường không.
- Bồn nước và chậu cây lớn. Bồn đầy nước và chậu cây có đất ướt là tải trọng tập trung lớn. Xem chân đế bồn có kê lên dầm hay đặt giữa sàn, quanh chân bồn trần dưới có nứt không.
- Phần cơi nới với giấy chứng nhận. Tum, phòng thêm, mái che kiên cố có thể chưa được ghi nhận trên sổ. Đây là chuyện cần đối chiếu riêng, có bài trong chuyên mục ngôi nhà trên giấy chứng nhận và chuyên mục nhà xây sai phép, không phép.
Ghi đủ danh sách cơi nới giúp bạn có hai thứ: một danh sách chỗ cần soi trần, và một danh sách câu hỏi về giấy tờ để hỏi người bán trước khi đặt cọc.
Xếp mức độ những gì vừa thấy
Sau khi đi một vòng sân thượng và tầng ngay dưới, xếp các phát hiện vào bảng sau để biết việc nào chỉ là bảo dưỡng, việc nào cần báo giá, việc nào phải mời người chuyên môn:
| Mức | Dấu hiệu | Gợi ý xử lý khi mua |
|---|---|---|
| Bảo dưỡng | Phễu bẩn, lá rác, rêu mỏng, vài viên gạch bộp, sơn phủ phai màu | Ghi vào việc nhỏ sau khi nhận nhà |
| Cần thợ chống thấm xem | Vũng đọng lâu khô, chân tường nứt, nhiều chỗ vá quanh chân đế, trần dưới có ố cũ đã khô | Xin ý kiến thợ về phạm vi làm lại; đưa vào thương lượng |
| Cần kỹ sư | Trần dưới bong vữa lộ thép rỉ, dầm nứt dưới phòng cơi nới, sàn võng thấy bằng mắt | Hoãn đặt cọc cho tới khi có ý kiến kỹ sư |
Bạn không cần tự định giá phần sửa. Việc của người mua ở bước này là biết sân thượng thuộc mức nào, để khi bàn với người bán có căn cứ, và để không bất ngờ với một đợt sửa lớn ngay năm đầu.
Đi sân thượng cũng có rủi ro riêng: lan can cũ có thể đã yếu, mặt sàn rêu trơn sau mưa. Đừng tựa người vào lan can để nhìn xuống, đi chậm, và để trẻ nhỏ ở lại tầng dưới trong lúc xem.
Câu hỏi thường gặp
Xem sân thượng vào ngày nắng có đủ không?
Ngày nắng vẫn xem được độ dốc qua vệt bùn khô, rêu và thử đổ một ít nước. Nhưng nếu có thể, nên xem thêm một lần ngay sau cơn mưa lớn để thấy vũng đọng thật và trần tầng dưới khi vừa hứng nước. Hai lần xem bổ sung cho nhau, không lần nào thay được lần nào.
Gạch sân thượng mới lát lại có nghĩa là chống thấm tốt không?
Chưa chắc. Gạch mới có thể được lát đè lên lớp cũ mà không làm lại lớp chống thấm bên dưới. Hãy hỏi lần lát đó có làm lớp chống thấm không, làm loại gì, và sau đó đã qua bao nhiêu mùa mưa. Trần tầng dưới khô ráo sau một hai mùa mưa mới là bằng chứng đáng tin hơn.
Trần tầng dưới sân thượng có vệt ố nhưng chủ nói đã hết thấm, nên tin thế nào?
Hỏi cụ thể đã xử lý lúc nào, xử lý những chỗ nào, ai làm. Rồi đối chiếu: vết ố nằm ngay dưới phễu, dưới chân bồn hay dưới góc tường lan can. Nếu chỗ đã xử lý trùng với chỗ ố và đã qua mùa mưa không thấm lại thì đáng tin hơn. Nếu không khớp, nên nhờ thợ xem.
Phòng xây thêm trên sân thượng có làm nhà yếu đi không?
Phòng xây thêm làm tăng tải trọng lên sàn mái và dầm bên dưới, vốn có thể không được tính cho tải đó. Không phải phòng nào cũng nguy hiểm, nhưng người mua không đánh giá được bằng mắt. Nếu thấy nứt ở trần, dầm tầng dưới phòng ấy, hãy mời kỹ sư xem trước khi quyết định.
Vì sao trần tầng dưới có những sợi trắng như nhũ đá nhỏ?
Đó thường là chất vôi trong bê tông và vữa bị nước hoà tan, theo khe nứt chảy xuống rồi khô lại thành sợi hay thành vệt trắng. Hiện tượng này cho thấy nước đã đi qua sàn nhiều lần trong thời gian dài. Nên ghi lại vị trí và mời thợ chống thấm hoặc kỹ sư xem.
Sân thượng có nhiều chậu cây lớn thì cần lưu ý gì khi mua?
Chậu cây lớn và đất ướt là tải trọng tập trung, rễ cây có thể len vào phễu thu và khe nứt, nước tưới lại thường xuyên làm sàn ẩm. Xin chủ nhà cho xem dưới chân chậu nếu dời được, soi trần ngay bên dưới, và hỏi các chậu đã đặt ở đó bao lâu.