Hợp đồng mua bán nhà theo mẫu thường chỉ ghi thửa đất, diện tích, giá, phương thức thanh toán và nghĩa vụ chung; với nhà cũ, người mua nên đề nghị thêm các điều khoản riêng về hiện trạng lúc giao, phần xây thêm so với giấy chứng nhận, danh mục đồ để lại, khuyết tật đã biết và cam kết của bên bán về khuyết tật chưa nói ra. Những điều khoản này có thể nằm trong thân hợp đồng hoặc trong phụ lục được ký cùng lúc.
Bài này điểm từng nhóm điều khoản riêng, giải thích mỗi nhóm nhằm giải quyết rủi ro nào và gợi ý cách diễn đạt theo hướng nguyên lý. Câu chữ cuối cùng nên được người có chuyên môn xem lại, vì cùng một ý nhưng viết khác nhau có thể ra hệ quả rất khác khi xảy ra tranh chấp.
Vì sao hợp đồng mẫu chưa đủ cho nhà cũ
Mẫu hợp đồng tại văn phòng công chứng được soạn để dùng được cho rất nhiều giao dịch, nên chỉ chứa những nội dung bắt buộc và các nghĩa vụ chung. Nó mô tả tài sản theo giấy chứng nhận: số thửa, diện tích đất, diện tích xây dựng, số tầng nếu có ghi nhận. Nó không biết ngôi nhà này có mái tôn thủng, có tầng tum xây thêm, có bộ tủ bếp chủ cũ hứa để lại.
Với nhà mới của chủ đầu tư, phần lớn những chuyện ấy được giải quyết bằng biên bản bàn giao chuẩn và chế độ bảo hành. Nhà cũ của cá nhân thì không có bảo hành, không có biên bản chuẩn. Mọi thứ hai bên nói với nhau lúc đi xem, nếu không đưa vào văn bản, rất dễ bị hiểu khác đi khi đến ngày giao.
Một điểm nữa: hợp đồng mua bán nhà ở phải công chứng hoặc chứng thực theo Luật Nhà ở 2023, trừ một số trường hợp luật quy định riêng. Nhiều người nghĩ rằng đã ra công chứng thì không thêm được gì. Thực tế, các bên vẫn có thể thoả thuận thêm nội dung miễn là không trái luật; công chứng viên sẽ xem xét và có thể đề nghị chỉnh câu chữ. Nên chuẩn bị trước bản nháp các điều khoản riêng để không phải viết vội tại chỗ.
Nhóm điều khoản mô tả hiện trạng lúc giao
Hiện trạng theo giấy và hiện trạng thực tế. Ghi rõ ngôi nhà trên giấy chứng nhận được ghi nhận thế nào và thực tế có những gì khác: số tầng, tum, phần cơi nới, mái che sân. Ghi như vậy để sau này không ai nói rằng bên mua không được biết phần xây thêm chưa có trên giấy.
Trạng thái lúc giao so với lúc ký. Cam kết ngôi nhà khi giao giữ nguyên như hiện trạng đã xem tại thời điểm ký, trừ hao mòn tự nhiên, không tháo dỡ thiết bị gắn liền như bồn nước, đèn, quạt trần, bình nóng lạnh, trừ khi đã liệt kê là mang đi.
Ảnh và biên bản hiện trạng đính kèm. Một bộ ảnh hiện trạng có đánh số, hai bên cùng ký xác nhận, đính kèm làm phụ lục. Đây là căn cứ đơn giản nhất để đối chiếu ngày giao nhà, đỡ tranh cãi “trước đây có hay không”.
Rủi ro trong thời gian chờ giao. Nếu giữa lúc ký và lúc giao có hư hỏng do thiên tai, cháy nổ hay sự cố, ai chịu và xử lý thế nào. Khoảng thời gian này có khi kéo dài vài tuần đến vài tháng, nhất là khi chờ sang tên.
Nhóm điều khoản về khuyết tật đã biết và khuyết tật ẩn
Danh sách khuyết tật đã biết. Liệt kê các hạng mục đã phát hiện khi kiểm tra và hai bên đã tính đến trong giá hoặc trong việc sửa. Danh sách này bảo vệ cả bên bán: những gì đã nêu thì bên mua không thể khiếu nại sau.
Cam kết không che giấu. Bên bán xác nhận đã cho biết mọi khuyết tật mà bên bán biết, kể cả những lần sửa chữa lớn trước đây như chống thấm, gia cố móng, thay mái, xử lý mối. Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực khi giao kết; điều khoản này giúp cụ thể hoá nghĩa vụ đó vào chính căn nhà.
Cách xử lý nếu phát hiện khuyết tật bị che giấu. Hai bên có thể thoả thuận trước hướng xử lý: bên bán chịu chi phí sửa, giảm giá tương ứng, hoặc trong trường hợp nghiêm trọng thì bên mua có quyền huỷ hợp đồng theo quy định. Thoả thuận trước giúp tránh cảnh mỗi bên kéo một phía khi sự việc đã xảy ra.
Thời hạn khiếu nại hợp lý. Nên ghi một khoảng thời gian sau khi nhận nhà để bên mua thông báo khuyết tật ẩn, ví dụ qua một mùa mưa. Khoảng này do hai bên thoả thuận; không có nghĩa là hết khoảng đó thì mất mọi quyền theo luật, nhưng nó tạo một mốc rõ ràng để hai bên cùng tôn trọng.
Nhóm điều khoản về đồ để lại và các thứ gắn với ngôi nhà
Danh mục đồ để lại. Đồ gắn liền như tủ bếp, điều hoà, bình nóng lạnh, rèm, đèn trang trí, tủ âm tường, giàn phơi. Ghi rõ món nào để lại, món nào chủ cũ mang đi, trạng thái từng món.
Đồ không mong muốn. Ngược lại, có những thứ người mua không cần mà chủ cũ định bỏ lại: bàn ghế cũ, đồ trong kho, phế liệu trên sân thượng. Nên ghi bên bán dọn sạch trước ngày giao, nếu không thì tính ai chịu công dọn.
Đồng hồ điện nước và các hợp đồng dịch vụ. Cam kết bên bán thanh toán hết tiền điện, nước, mạng, phí vệ sinh, phí quản lý nếu có tính đến ngày giao, và phối hợp làm thủ tục chuyển tên hợp đồng dịch vụ.
Chìa khoá, điều khiển, mã cổng. Giao đủ mọi chìa khoá, điều khiển cửa cuốn, thẻ từ, mã khoá điện tử; cam kết không giữ lại bản sao. Việc nhỏ nhưng ảnh hưởng an toàn ngay đêm đầu ở nhà mới.
Trình tự đưa các điều khoản riêng vào hợp đồng
Các điều khoản riêng chỉ có tác dụng khi đi vào đúng văn bản được ký và công chứng. Trình tự dưới đây giúp tránh cảnh soạn rất kỹ mà cuối cùng không nằm trong hợp đồng.
- Từ bảng kiểm tra và các buổi nói chuyện, viết ra một bản nháp ngắn các điều khoản riêng, mỗi điều một ý, câu rõ chủ ngữ.
- Gửi bản nháp cho bên bán trước ngày ký vài hôm để họ đọc, góp ý, tránh bất ngờ tại phòng công chứng.
- Thống nhất bản cuối, quyết định nội dung nào vào thân hợp đồng, nội dung nào để ở phụ lục kèm theo.
- Liên hệ văn phòng công chứng đã chọn, hỏi cách họ đưa nội dung thoả thuận thêm vào hợp đồng và có cần chỉnh câu chữ không.
- Khi ký, đọc lại toàn văn, đối chiếu từng điều khoản riêng đã thống nhất, kiểm tra phụ lục có đánh số trang và có chữ ký của các bên.
- Giữ một bản đầy đủ cả hợp đồng lẫn phụ lục, ảnh hiện trạng, các tin nhắn thống nhất trước đó.
Nếu có điều khoản nào bên bán không đồng ý đưa vào văn bản nhưng lại hứa miệng, đó là tín hiệu nên cân nhắc. Lời hứa miệng về nhà cũ là thứ dễ trôi đi nhất khi tiền đã trả đủ.
Những câu chữ dễ gây tranh cãi về sau
Chữ “nhà giao theo hiện trạng” đứng trơ trọi mà không kèm mô tả hiện trạng là ví dụ điển hình: mỗi bên hiểu một kiểu. Bên bán hiểu là giao sao cũng được, bên mua hiểu là giao như lúc mình xem. Muốn dùng chữ này, phải gắn nó với biên bản và ảnh hiện trạng cụ thể.
Chữ “đầy đủ trang thiết bị” cũng vậy. Đầy đủ theo ai? Nên thay bằng danh mục cụ thể. Chữ “sửa chữa hoàn thiện” không nói gì về mức độ; nên ghi sửa hạng mục gì, đạt yêu cầu gì, ai nghiệm thu.
Các mốc thời gian mơ hồ như “sau khi sang tên xong”, “khi có sổ” cũng là nguồn tranh cãi, vì không ai biết chính xác ngày nào. Nên gắn với một sự kiện có giấy tờ, kèm một hạn chót tính bằng ngày, và nói rõ chuyện gì xảy ra nếu đến hạn mà sự kiện chưa xảy ra.
Cuối cùng là việc trộn lẫn nghĩa vụ của hai bên trong một câu dài. Mỗi nghĩa vụ nên là một câu riêng có chủ ngữ là bên nào. Điều khoản ngắn và rõ thường bảo vệ người ký tốt hơn điều khoản dài và đẹp.
Ai nên xem lại các điều khoản trước khi ký
Công chứng viên chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hợp đồng và sẽ giải thích quyền, nghĩa vụ các bên, nhưng không thay người mua cân nhắc điều khoản nào có lợi cho mình. Với căn nhà có nhiều điểm đặc biệt như phần xây thêm lớn, đang cho thuê, đang thế chấp hoặc có tranh chấp ranh giới, nên nhờ luật sư xem bản nháp trước.
Người mua có thể chuẩn bị câu hỏi cụ thể: điều khoản này nếu bên bán vi phạm thì mình làm được gì, điều khoản kia có trái với quy định nào không. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được giải thích theo đúng tình huống của mình trước khi ra văn phòng công chứng.
Ngoài pháp lý, những điều khoản liên quan kỹ thuật như mức nghiệm thu việc sửa, cách xác định thấm đã hết, nên hỏi lại thợ hoặc kỹ sư đã kiểm tra căn nhà. Họ biết hạng mục đó đạt thế nào là ổn, để câu chữ trong hợp đồng sát với thực tế thi công. Quy định về công chứng, đăng ký và nghĩa vụ tài chính có thể thay đổi; luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng mua bán nhà đã công chứng có thêm điều khoản riêng được không?
Được, các bên có thể thoả thuận thêm nội dung miễn không trái luật và không trái đạo đức xã hội. Nên đưa vào ngay khi ký công chứng; nếu bổ sung sau thì làm văn bản sửa đổi, bổ sung theo đúng hình thức như hợp đồng gốc.
Có nên để các điều khoản riêng trong phụ lục thay vì thân hợp đồng?
Phụ lục có giá trị như một phần của hợp đồng nếu được các bên ký cùng và dẫn chiếu trong hợp đồng. Điều quan trọng là phụ lục được đánh số, có chữ ký và được nêu rõ trong thân hợp đồng là bộ phận không tách rời.
Khuyết tật ẩn là gì trong mua bán nhà cũ?
Là hư hỏng có từ trước khi giao nhưng không thể thấy bằng cách xem thông thường, như thấm trong tường, đường ống ngầm rò, mối trong kết cấu gỗ. Nếu bên bán biết mà không nói, người mua có căn cứ yêu cầu xử lý theo thoả thuận và quy định pháp luật.
Bên bán không chịu ghi cam kết không che giấu khuyết tật thì sao?
Đó là tín hiệu cần thận trọng. Người mua có thể đề nghị kiểm tra kỹ hơn trước khi ký, hoặc cân nhắc lại quyết định. Một bên bán thẳng thắn thường không ngại xác nhận đã nói hết những gì mình biết.
Ảnh hiện trạng có cần ký xác nhận không?
Nên có. Ảnh đánh số, in hoặc lưu thành một bộ, hai bên ký xác nhận và đính kèm hợp đồng sẽ là căn cứ rõ ràng khi đối chiếu ngày giao nhà, tránh tranh cãi một thiết bị hay một chỗ hư hỏng có từ trước hay không.
Mẫu hợp đồng của văn phòng công chứng có tự thêm các điều khoản này không?
Thường là không, vì mẫu được soạn chung cho nhiều giao dịch. Người mua nên tự chuẩn bị bản nháp các điều khoản riêng, gửi bên bán trước, rồi trao đổi với văn phòng công chứng về cách đưa vào hợp đồng.