Kiểm tra đường nước nhà cũ khi mua gồm bốn việc: xem có rò ngầm không bằng cách khoá hết vòi rồi nhìn đồng hồ nước, thử áp lực ở vòi cao nhất và xa nhất, nhìn vật liệu ống lộ ra để đoán tuổi đường ống, và hỏi nguồn nước, bồn chứa, máy bơm. Cả bốn việc làm được trong một buổi xem nhà, không cần đục phá gì.
Phép thử đồng hồ là quan trọng nhất. Nếu tất cả vòi đã khoá, không thiết bị nào đang dùng nước mà kim hay số trên đồng hồ vẫn nhích, thì có chỗ rò ở đâu đó sau đồng hồ, có thể nằm âm trong tường hay dưới nền. Rò ngầm lâu ngày vừa tốn nước vừa làm ẩm tường, sàn, nên đáng biết trước khi xuống tiền.
Vì sao đường nước nhà cũ khó đọc hơn mọi bộ phận khác
Phần lớn đường ống nước nằm âm trong tường, dưới nền hoặc trên trần, người đi xem chỉ thấy đầu vòi và vài đoạn ống lộ ra ở chỗ bồn nước, máy bơm. Nhà xây lâu năm còn có thể dùng ống kẽm, loại ống thép mạ kẽm từng phổ biến, mà sau nhiều năm sẽ rỉ từ bên trong, lòng ống hẹp dần, nước chảy yếu và đục. Nhiều nhà đã thay một phần sang ống nhựa, phần còn lại vẫn là ống cũ, nên trong cùng một nhà có vòi chảy mạnh, có vòi chảy yếu.
Rò rỉ trong đường ống âm thường không có dấu hiệu rõ cho đến khi tường loang, sàn ẩm hay hoá đơn nước tăng lên mà chủ nhà không hiểu vì sao. Ở nhà đang rao bán, chủ có thể không để ý đến hoá đơn vì nhà ít người ở. Vì vậy người mua cần một phép thử đơn giản, khách quan, không phụ thuộc vào trí nhớ của người bán.
Ngoài ống, hệ thống nước nhà cũ còn gồm bồn chứa trên mái, bể ngầm hay bồn dưới đất, máy bơm, đôi khi giếng khoan, bộ lọc. Mỗi thứ có tuổi thọ riêng và có thể đã được thay vào những thời điểm khác nhau. Mục tiêu của buổi xem là ghép lại thành một bức tranh: nước vào từ đâu, chứa ở đâu, đi thế nào tới từng vòi, và chỗ nào đang yếu.
Phép thử đồng hồ nước: phát hiện rò ngầm trong mười lăm phút
Phép thử này cần sự đồng ý và có mặt của chủ nhà, làm được ở nhà dùng nước máy có đồng hồ riêng:
- Hỏi chủ nhà vị trí đồng hồ nước, thường ở chân tường mặt tiền, trong hộp đặt dưới đất hoặc ở đầu hẻm. Hỏi luôn đồng hồ có dùng chung với ai không.
- Đề nghị khoá hết vòi trong nhà, tắt máy giặt, máy lọc nước, ngắt máy bơm và chờ bồn trên mái đầy nếu phao đang cấp. Nếu bồn đang cấp nước thì đồng hồ quay là bình thường, phải chờ phao đóng.
- Chụp ảnh mặt đồng hồ, chú ý kim nhỏ hoặc bánh xe nhỏ nhất, chỉ báo lượng nước rất ít.
- Chờ ít nhất mười lăm phút, càng lâu càng rõ, trong lúc đó đi xem các phần khác của nhà.
- Quay lại chụp ảnh lần nữa và so. Kim nhỏ nhích dù đã khoá hết là có rò. Không nhích là dấu hiệu tốt, dù không loại trừ hết mọi chỗ rò nhỏ.
- Nếu có rò, thử khoá van tổng sau đồng hồ nếu chủ nhà biết vị trí, để xem rò nằm trước hay sau van. Ghi lại để thợ nước dò tìm khi cần.
Phép thử này không nói được rò ở đâu, chỉ nói có hay không. Rò ở phao bồn nước, ở két bồn cầu chảy rỉ rả cũng làm đồng hồ nhích, nên trước khi kết luận rò ngầm, hãy nghe thử két bồn cầu và nhìn phao bồn nước.
Nhà dùng giếng khoan, không có đồng hồ thì không làm được phép thử này. Khi đó dựa vào máy bơm: tắt hết vòi mà máy bơm tăng áp vẫn tự chạy ngắt quãng đều đặn thì nhiều khả năng hệ thống đang rò.
Thử áp lực và chất lượng nước ở từng vòi
Vòi cao nhất và xa nhất. Mở vòi ở tầng trên cùng, ở nhà vệ sinh xa nhất, xem nước chảy mạnh hay yếu. Rồi mở cùng lúc hai vòi ở hai tầng, xem vòi trên có yếu hẳn đi không. Áp lực tụt mạnh khi mở hai vòi cho thấy ống nhỏ, ống đã hẹp lòng hoặc bồn đặt không đủ cao.
Nước đầu vòi. Mở một vòi ít dùng, hứng vào cốc trắng trong vài giây đầu. Nước vàng nâu rồi trong dần là dấu hiệu đường ống kim loại cũ có rỉ bên trong, hoặc bồn chứa lâu chưa súc. Nước đục kéo dài thì cần hỏi nguồn nước và lần vệ sinh bồn gần nhất.
Nước nóng. Nếu có bình nóng lạnh, hỏi chủ bật trước cho bạn thử. Nước nóng lâu ra ở vòi xa, hoặc nước nóng có màu khác nước lạnh, có thể liên quan đến đường ống nóng đi xa hoặc ruột bình đã cũ.
Tiếng ống. Khi đóng vòi đột ngột mà nghe tiếng búa gõ trong tường, hoặc nghe tiếng nước chảy rì rì trong tường dù đã khoá vòi, hãy ghi lại. Tiếng chảy liên tục khi mọi vòi đã khoá là dấu hiệu rò đáng hỏi.
Vòi và van khoá. Vặn thử các van khoá dưới bồn rửa, sau bồn cầu. Van kẹt cứng không vặn được hay vặn xong rỉ nước là dấu hiệu lâu năm không ai đụng tới. Khi có sự cố, van khoá kẹt sẽ khiến bạn không cô lập được chỗ hỏng.
Đọc tuổi và loại đường ống qua những đoạn lộ ra
Những đoạn ống lộ ra ở bồn nước, máy bơm, dưới chậu rửa, chỗ đồng hồ cho biết khá nhiều về hệ thống bên trong tường:
| Quan sát | Thường cho thấy | Ý nghĩa khi mua |
|---|---|---|
| Ống kim loại xám, có ren, vết rỉ ở mối nối | Ống kẽm đời cũ | Có thể phải thay dần; hỏi đã thay đoạn nào |
| Ống nhựa mới nối vào ống kim loại cũ | Đã thay một phần | Hỏi phần còn lại là ống gì, nằm ở đâu |
| Ống nhựa đồng bộ, mối hàn nhiệt gọn | Hệ thống đã làm lại | Hỏi năm làm, có ảnh hay bản vẽ lúc đi ống không |
| Ống đi nổi chằng chịt, quấn băng keo ở mối nối | Sửa tạm nhiều lần | Ghi lại để thợ nước xem |
| Vết ẩm, vết rỉ dưới chậu rửa, quanh van khoá | Rò nhỏ tại mối nối, van | Việc nhỏ, nhưng cho thấy mức bảo dưỡng |
Bạn không cần biết chính xác tên vật liệu. Điều cần là phân biệt hệ thống đồng bộ hay chắp vá, và có dấu hiệu rò hay không.
Bồn chứa, bể ngầm, máy bơm và nguồn nước
Phần chứa và cấp nước hay bị bỏ qua vì nằm trên mái hay dưới đất. Hỏi và xem những điểm sau:
- Nguồn nước. Nhà dùng nước máy, giếng khoan hay cả hai. Nếu có giếng, hỏi đã thử chất lượng nước lần nào chưa, có bộ lọc không. Nếu khu vực từng thiếu nước theo mùa, hỏi nhà xoay xở thế nào.
- Bồn trên mái. Loại bồn gì, đặt từ bao giờ, có nắp đậy kín không, lần súc rửa gần nhất. Chân đế bồn có rỉ, nghiêng không. Bồn cũ có rêu bên trong là việc vệ sinh, bồn rạn nứt là việc thay.
- Bể ngầm, bồn dưới đất. Nắp bể có kín không, có gần bể phốt hay cống thoát không. Bể ngầm đặt gần bể phốt là điều cần hỏi kỹ. Không mở nắp bể ngầm và cúi vào trong; nếu cần xem, để thợ làm.
- Máy bơm. Bơm đẩy lên bồn hay bơm tăng áp trực tiếp, chạy có êm không, có rỉ nước ở thân bơm không. Hỏi bơm đã thay lần nào. Máy bơm đặt ở chỗ ẩm, không có mái che hay dây điện nối tạm cũng là điểm cần ghi.
- Đường nước đi chung. Ở hẻm nhỏ, nhà tập thể cũ, có nơi nhiều nhà dùng chung một đường ống chính hay một đồng hồ. Hỏi rõ để biết khi tách hợp đồng nước về sau có vướng gì.
Chuyện chuyển hợp đồng cấp nước sang tên người mua và kiểm khoản nợ tiền nước cũ được nói kỹ ở chuyên mục nhận nhà và việc sau khi mua. Ở bước đi xem, chỉ cần biết hợp đồng đứng tên ai và có dùng chung với ai không.
Từ kết quả kiểm tra tới quyết định
Sau buổi xem, xếp đường nước vào ba nhóm. Nhóm một: đồng hồ không nhích, áp lực đủ ở vòi cao nhất, ống đồng bộ, bồn và bơm còn tốt; chỉ cần bảo dưỡng thường. Nhóm hai: ống kẽm cũ còn một phần, nước đầu vòi có rỉ, vài van kẹt, bồn cần súc; nên hỏi thợ nước về phạm vi thay và tính vào kế hoạch sửa.
Nhóm ba: đồng hồ nhích khi đã khoá hết, tường hay sàn có vệt ẩm dọc đường ống, máy bơm tự chạy liên tục; cần thợ nước dò tìm trước khi chốt, vì rò ngầm dưới nền hay trong tường có thể kéo theo việc đục phá ở nhiều chỗ.
Kết quả kiểm tra là căn cứ để trao đổi với người bán một cách cụ thể: chụp ảnh đồng hồ trước và sau, ghi vị trí vòi yếu, ghi vết ẩm. Cách đưa những phát hiện này vào thương lượng có bài riêng trong chuyên mục thương lượng và hợp đồng mua nhà cũ.
Câu hỏi về đường nước nên đặt cho chủ nhà
Phép thử cho biết hiện trạng, còn câu hỏi giúp dựng lại lịch sử. Hỏi theo danh sách này, ghi câu trả lời cạnh ảnh chụp:
- Đường ống trong nhà đã thay toàn bộ lần nào chưa, năm nào, thay bằng ống gì; đoạn nào còn là ống cũ.
- Từng có lần nào phải đục tường, đục nền để sửa ống không; ở vị trí nào, có ảnh lúc sửa không.
- Hoá đơn tiền nước vài tháng gần đây có tăng bất thường không, nhà có bao nhiêu người đang ở.
- Mùa khô có lúc nào mất nước, nước yếu kéo dài không; nhà xoay xở bằng bồn dự trữ hay bơm.
- Bồn nước, máy bơm, bình nóng lạnh, máy lọc đã dùng bao lâu, có giấy bảo hành còn hạn không.
- Van tổng của nhà đặt ở đâu; khi có sự cố, người trong nhà có biết khoá van ở chỗ nào không.
Câu trả lời "không nhớ" không có gì sai, nhưng cho thấy hệ thống không có hồ sơ. Khi đó, phép thử đồng hồ và quan sát trực tiếp càng quan trọng, và nên ghi lại đầy đủ để lập hồ sơ ngôi nhà ngay sau khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Đồng hồ nước nhích chậm khi đã khoá hết vòi có chắc là rò ngầm không?
Chưa chắc. Két bồn cầu chảy rỉ rả, phao bồn nước đóng không kín hay máy lọc nước đang xả cũng làm đồng hồ nhích. Kiểm từng thứ đó trước: nghe két nước, nhìn phao, tắt máy lọc. Loại trừ hết mà đồng hồ vẫn nhích thì khả năng rò trong đường ống là cao, nên nhờ thợ nước dò.
Nước vòi lúc đầu có màu vàng thì nhà dùng ống cũ phải không?
Thường là vậy, nhất là khi màu vàng nâu rồi trong dần sau vài giây. Ống kim loại cũ rỉ bên trong, hoặc bồn chứa lâu ngày không súc rửa đều gây hiện tượng này. Hỏi chủ nhà loại ống và lần súc bồn gần nhất. Nếu kéo dài, đó là hạng mục nên tính trong kế hoạch sửa.
Có cần thử nước giếng khoan khi mua nhà cũ ở ngoại thành không?
Nên hỏi chủ nhà đã từng gửi mẫu nước đi xét nghiệm chưa, kết quả thế nào, đang dùng bộ lọc gì. Nếu chưa có thông tin, có thể đề nghị lấy mẫu gửi phòng xét nghiệm trước khi quyết định, nhất là khi gia đình định dùng nước giếng để nấu ăn.
Nhà cũ nước yếu ở tầng trên có sửa được không?
Thường xử lý được bằng nhiều cách như nâng bồn, thêm bơm tăng áp, thay ống lớn hơn, nhưng mức độ việc khác nhau rất nhiều. Ở bước mua, chỉ cần ghi nhận mức yếu và hỏi thợ nước nguyên nhân có thể là gì, để biết đây là việc nhỏ hay phải đi lại ống.
Bể nước ngầm đặt gần bể phốt có đáng lo không?
Đây là điểm nên hỏi kỹ, vì bể phốt hay ống thoát rò rỉ có thể ảnh hưởng tới bể nước sạch đặt gần. Hỏi khoảng cách, tình trạng nắp và thành bể, lần vệ sinh gần nhất. Nếu nghi ngờ, nhờ thợ xem và cân nhắc xét nghiệm mẫu nước trước khi dùng.
Không có chủ nhà đi cùng thì có tự thử đồng hồ nước được không?
Không nên. Phép thử cần khoá vòi, tắt máy bơm và thiết bị trong nhà người khác, nên phải có chủ nhà hoặc người được chủ uỷ quyền đồng ý và có mặt. Hẹn một buổi xem có chủ nhà, nói trước là muốn thử đồng hồ nước để họ chuẩn bị.