Kiểm tra cửa, cầu thang và lan can nhà cũ là xem ba thứ: các bộ phận này còn chắc, còn vận hành trơn tru không; chúng có an toàn với những người sẽ sống trong nhà, nhất là trẻ nhỏ và người già không; và chúng có để lộ dấu hiệu của chuyện lớn hơn như lún, mối, ẩm không. Cửa kẹt có khi chỉ do bản lề, có khi là dấu hiệu khung nhà đã xê dịch.
Với cầu thang, câu hỏi then chốt là bậc có đều không, tay vịn có chắc không, có chỗ nào dễ trượt, dễ vấp. Với lan can, câu hỏi then chốt là chiều cao và khoảng hở giữa các song có để trẻ chui lọt hay trèo qua không. Những điểm này không cần kỹ sư mới thấy được, chỉ cần đi chậm và nghĩ thay cho người yếu nhất trong nhà.
Vì sao nên xem các bộ phận này bằng con mắt của người sẽ ở
Người đi xem nhà thường là người trưởng thành khoẻ mạnh, leo cầu thang dốc không thấy gì, mở cửa nặng không thấy gì. Nhưng ngôi nhà sẽ là nơi ở của cả gia đình: một đứa trẻ mới biết đi, một người ông bà đi lại chậm, một người mang đồ nặng lên xuống mỗi ngày. Cầu thang dốc, bậc cao không đều, tay vịn chỉ có một bên, lan can song thưa là những thứ người khoẻ không để ý nhưng lại là nguyên nhân phổ biến của tai nạn trong nhà.
Nhà cũ có thêm đặc điểm: cầu thang và lan can thường được làm theo cách của thời điểm xây, có khi rất dốc để tiết kiệm diện tích, có khi lan can thấp vì ngày đó ít quan tâm. Qua nhiều lần cải tạo, có nhà thay mặt bậc bằng đá dày hơn làm bậc trên cùng hay bậc dưới cùng cao lệch hẳn so với các bậc giữa. Có nhà bỏ tay vịn để kê đồ, có nhà cơi nới tầng trên làm thêm đoạn cầu thang sắt dốc đứng.
Cửa thì là bộ phận dùng nhiều lần nhất mỗi ngày. Cửa kẹt, khoá hỏng, cửa cuốn kêu, cửa sổ không đóng kín đều ảnh hưởng tới an ninh và sự tiện dụng. Một số dấu hiệu ở cửa còn là manh mối về kết cấu, như sẽ nói ở phần dưới.
Cửa đi và cửa sổ: vận hành, khoá và những manh mối về khung nhà
Mở đóng từng cửa. Mở và đóng hết các cửa đi, cửa sổ, cửa ban công. Cửa đóng có khít không, có phải nhấc, đẩy mạnh mới khoá được không. Cửa sổ có chốt chắc không, kính có nứt không, ron cửa còn hay đã bong.
Cửa kẹt hay khe hở lệch. Nhìn khe giữa cánh cửa và khung: đều hai bên là tốt; khe hẹp dần về một góc, cánh cạ xuống sàn, hay khung bị méo hình bình hành có thể do bản lề xệ, nhưng cũng có thể do tường hay sàn đã lún lệch. Nếu nhiều cửa trong cùng một khu cùng kẹt, kèm vết nứt xiên ở góc khung, đó là lý do mời kỹ sư xem.
Khung cửa gỗ. Gõ nhẹ chân khung cửa tầng trệt, nhìn có đường đất, bột gỗ, chân khung có đen mục không. Chân khung gỗ là chỗ mối và ẩm hay tấn công đầu tiên, có bài riêng về mối mọt trong cùng chuyên mục.
Cửa sắt, cửa cuốn, cửa kéo. Cửa sắt cũ hay rỉ ở chân và bản lề. Cửa cuốn kêu to, chạy giật, mô tơ nóng hay không có nút dừng khẩn cấp là điểm cần ghi. Cửa kéo lò xo có ray khô, kẹt, rỉ. Hỏi lần bảo dưỡng gần nhất.
Khoá và chìa. Hỏi số bộ chìa đang có, ai đang giữ chìa phụ. Ổ khoá cũ, chìa đã đánh nhiều lần thì sau khi nhận nhà nên thay. Việc đổi khoá, mã cổng có bài riêng ở chuyên mục nhận nhà và việc sau khi mua.
Cầu thang: những điểm cần đo, nhìn và thử
Đi lên xuống cầu thang ít nhất hai lần, một lần nhìn bậc, một lần chú ý tay vịn và ánh sáng. Bảng sau tóm tắt những điểm cần xem:
| Hạng mục | Dấu hiệu cần lưu ý | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Độ cao các bậc | Bậc đầu, bậc cuối hay bậc chiếu nghỉ cao thấp khác hẳn bậc giữa | Bước chân quen nhịp, bậc lệch là chỗ dễ vấp ngã |
| Độ dốc chung | Phải bám tay mới đi xuống được, bậc hẹp không đặt đủ bàn chân | Khó cho người già, nguy hiểm khi mang đồ |
| Mặt bậc | Đá bóng trơn, mũi bậc sứt, nẹp chống trơn bong | Trơn trượt khi đi tất, khi bậc ướt |
| Tay vịn | Lung lay, chỉ có một bên, đứt đoạn ở chiếu nghỉ | Người già, trẻ nhỏ cần bám liên tục |
| Ánh sáng | Không có đèn hay công tắc chỉ ở một đầu | Đi cầu thang tối ban đêm là nguy cơ ngã |
| Cầu thang gỗ | Bậc kêu cót két, lún nhẹ khi bước, bột gỗ ở mặt dưới | Có thể do lỏng liên kết hoặc mối |
| Đoạn cơi nới | Cầu thang sắt dốc lên tum, sân thượng | Thường làm tạm, dốc và thiếu tay vịn |
Khi thử tay vịn, chỉ lắc nhẹ bằng tay xem có lỏng không, không tì cả người hay kéo mạnh. Tay vịn lỏng có thể bật khỏi chân khi chịu lực. Không thử độ chắc bậc bằng cách nhún, dậm.
Lan can cầu thang, ban công và sân thượng: nhìn bằng mắt của trẻ nhỏ
Lan can là bộ phận được làm ra để ngăn người ngã, nên cần đánh giá bằng câu hỏi: một đứa trẻ có chui lọt, trèo qua hay ngã qua được không. Có ba điểm cần nhìn. Thứ nhất là chiều cao lan can so với mặt sàn, nhất là ở ban công, sân thượng và chiếu nghỉ cầu thang. Lan can thấp hơn tầm hông người lớn thì người lớn có thể ngã qua khi cúi người, còn trẻ thì dễ trèo.
Thứ hai là khoảng hở giữa các song lan can và khe hở giữa chân lan can với mặt sàn. Khoảng hở rộng đủ để đầu hay thân trẻ nhỏ lọt qua là nguy hiểm. Lan can có song ngang như bậc thang thì trẻ dễ trèo lên. Thứ ba là độ chắc: lan can sắt rỉ chân, lan can xây có vết nứt chân, lan can kính có nẹp lỏng hay kính đã nứt.
Các tiêu chuẩn kỹ thuật về chiều cao và khoảng hở lan can trong xây dựng có những quy định cụ thể; với nhà cũ, người mua không cần đo đối chiếu từng con số mà chỉ cần nhận ra chỗ nào nguy hiểm rõ ràng với người sẽ ở. Nếu gia đình có trẻ nhỏ, những chỗ ấy phải nằm trong danh sách việc làm trước khi dọn vào: thêm lưới, thêm song, nâng lan can, làm cửa chặn đầu cầu thang.
Đừng tựa người vào lan can cũ để thử, đừng để trẻ đi cùng lại gần lan can ban công trong lúc xem nhà. Lan can sắt rỉ ở chân có thể đã mỏng tới mức bật ra khi bị tì mạnh.
Danh sách kiểm tra an toàn nhanh cho gia đình có trẻ nhỏ và người già
Gom các điểm trên thành một danh sách ngắn, mang theo khi đi xem để đánh dấu từng mục:
- Cầu thang có tay vịn liên tục ít nhất một bên, tốt nhất cả hai bên ở đoạn dốc.
- Các bậc cao đều nhau, mặt bậc không trơn, mũi bậc không sứt.
- Có đèn chiếu sáng cầu thang và có công tắc ở cả đầu trên lẫn đầu dưới.
- Lan can ban công, sân thượng, chiếu nghỉ đủ cao, song không thưa, không có song ngang dễ trèo.
- Cửa sổ tầng cao có chốt hoặc khung chặn để trẻ không tự mở rộng ra được.
- Ngưỡng cửa không quá cao, chỗ chênh cốt sàn giữa các phòng không tạo bậc hụt khó nhận ra.
- Nhà vệ sinh có chỗ bám, sàn không đọng nước, cửa mở ra ngoài hoặc mở được từ bên ngoài khi cần.
- Có lối thoát khi có sự cố: cửa chính không bị khoá chết, cửa sắt, khung bảo vệ cửa sổ có ô mở được từ bên trong.
Những mục chưa đạt không làm căn nhà mất giá trị, nhưng cho bạn một danh sách việc cụ thể phải làm trước ngày dọn vào. Thứ tự ưu tiên các việc sửa sau khi nhận nhà có bài riêng ở chuyên mục nhận nhà và việc sau khi mua.
Khung bảo vệ, chuồng cọp và lối thoát hiểm
Nhiều nhà phố cũ lắp khung sắt bảo vệ kín cửa sổ, ban công, có khi bọc kín cả mặt tiền thành dạng chuồng cọp. Khung này chống trộm và chống trẻ ngã, nhưng nếu không có ô mở được từ bên trong thì khi có cháy, người trong nhà không có lối thoát qua cửa sổ, ban công. Ở nhà ống chỉ có một cầu thang và một cửa chính, đây là điểm phải cân nhắc nghiêm túc.
Khi đi xem, hỏi chủ nhà khung bảo vệ có ô cửa mở được không, chìa khoá ô đó để đâu. Nhìn xem ô mở có bị rỉ kẹt hay đã bị hàn chết. Nếu cả căn nhà không có lối nào khác ngoài cửa chính tầng trệt, hãy ghi điều này vào danh sách việc cần làm, và cân nhắc thêm nếu nhà có tầng trên cao, bếp đặt ở tầng trệt gần cầu thang duy nhất.
Những vấn đề về phòng cháy ở nhà ở riêng lẻ có hướng dẫn của cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương; người mua nên tham khảo khuyến cáo hiện hành khi lên kế hoạch cải tạo, thay vì tự tháo hay tự hàn khung bảo vệ.
Những câu nên hỏi chủ nhà về cửa, cầu thang và lan can
Cầu thang, lan can có từng được làm lại không. Hỏi lần làm lại gần nhất, làm những đoạn nào, có thay mặt bậc hay nâng lan can không. Đoạn mới và đoạn cũ nối nhau thường là chỗ bậc lệch, tay vịn đứt quãng.
Có ai trong nhà từng trượt, ngã ở cầu thang không. Câu hỏi có vẻ riêng tư, nhưng người ở lâu năm thường biết bậc nào hay làm người ta hụt chân, đoạn nào tối. Đó là thông tin quý mà không phép đo nào thay được.
Cửa nào hay kẹt theo mùa. Cửa gỗ nở vào mùa nồm, mùa mưa rồi co lại mùa khô là chuyện thường. Cửa kẹt quanh năm, kẹt ngày càng nặng, hay vừa mới bắt đầu kẹt dù không đổi mùa thì đáng hỏi thêm về nền, tường quanh cửa.
Ai đang giữ chìa khoá, điều khiển cửa cuốn. Người thuê cũ, người giúp việc, họ hàng có thể còn giữ chìa hay điều khiển. Ghi lại để sau khi nhận nhà đổi khoá, đổi mã cho chắc.
Câu hỏi thường gặp
Cửa trong nhà cũ bị kẹt có phải nhà bị lún không?
Không hẳn. Cửa kẹt thường do bản lề xệ, gỗ nở vì ẩm hay sàn lát lại cao hơn. Đáng lo khi nhiều cửa trong cùng một khu cùng kẹt, khung bị méo, góc khung có vết nứt xiên trên tường hay sàn có độ nghiêng thấy được. Trường hợp đó nên mời kỹ sư xem.
Cầu thang nhà cũ quá dốc có sửa được không?
Làm giảm độ dốc thường phải kéo dài cầu thang, nghĩa là lấy thêm diện tích sàn và có thể đụng kết cấu, nên không phải việc nhỏ. Có thể cải thiện an toàn bằng tay vịn hai bên, nẹp chống trơn, đèn chiếu sáng. Nếu gia đình có người già, độ dốc cầu thang nên được tính khi chọn nhà.
Lan can ban công nhà cũ thấp thì nên làm gì khi mua?
Ghi vào danh sách việc phải làm trước khi dọn vào, nhất là khi có trẻ nhỏ. Có nhiều cách như nâng lan can, thêm lưới hay song chắn. Việc cụ thể nên hỏi thợ có kinh nghiệm, và lưu ý phần thay đổi mặt ngoài nhà có thể cần hỏi quy định của địa phương.
Có nên thử độ chắc của lan can bằng cách tì người lên không?
Không nên. Lan can sắt rỉ chân hay lan can xây nứt chân có thể bật ra khi chịu lực mạnh. Chỉ lắc nhẹ bằng tay để cảm nhận độ lỏng, nhìn chân lan can xem có rỉ, nứt không. Nếu nghi ngờ, để thợ kiểm tra.
Nhà có khung sắt bảo vệ kín toàn bộ thì có nên mua?
Khung bảo vệ kín giúp chống trộm và chống ngã, nhưng cần ít nhất một ô mở được từ bên trong để thoát khi có sự cố. Hỏi chủ nhà về ô thoát, xem nó có bị hàn chết không. Nếu chưa có, có thể làm thêm sau khi mua; đây là việc nên ưu tiên.
Cầu thang gỗ kêu cót két có đáng lo không?
Tiếng kêu thường do liên kết giữa bậc và dầm đỡ đã lỏng, gỗ co ngót theo thời gian, nhiều khi không nguy hiểm. Nhưng nếu kèm bậc lún khi bước, bột gỗ dưới mặt bậc hay đường đất của mối, cần thợ mộc hoặc người chuyên môn kiểm tra trước khi quyết định.