Mua lại một căn hộ chung cư đã có người ở, người mua cần làm hai việc song song: kiểm căn hộ để biết chủ cũ đã sửa, đập, thay những gì và hiện trạng có vấn đề gì, và hỏi ban quản lý tòa nhà về khoản phí còn nợ, kinh phí bảo trì, nội quy sửa chữa, sự cố của tòa và tình trạng giấy chứng nhận. Phần thứ hai hay bị bỏ qua, trong khi nhiều rắc rối sau khi mua lại đến từ đó.
Căn hộ chung cư có cái lợi là kết cấu, mái, thang máy do cả tòa cùng lo, nhưng cũng vì thế mà người mua bị ràng buộc với một tập thể và một ban quản lý. Bài này đi theo đúng thứ tự một buổi xem căn hộ cũ và một buổi làm việc với ban quản lý.
Căn hộ đã qua sử dụng khác căn mới bàn giao ở chỗ nào
Căn hộ mới bàn giao có hồ sơ của chủ đầu tư, có thời hạn bảo hành, mọi thứ còn đúng bản vẽ. Căn đã qua sử dụng thì ngược lại: thời hạn bảo hành của chủ đầu tư phần lớn đã hết, chủ cũ có thể đã thay sàn, dời bếp, phá tường ngăn, lắp thêm điều hoà, đổi cửa ra lô gia. Mỗi lần sửa như vậy đều có thể để lại dấu vết như thấm, nứt, điện quá tải nếu làm không đúng.
Ngoài ra, chủ cũ còn để lại một lịch sử với tòa nhà: có nộp phí đầy đủ không, có từng bị nhắc vì sửa chữa sai nội quy không, có đang tranh chấp gì với hàng xóm trên dưới không. Lịch sử này không hiện trên giấy chứng nhận, nhưng ban quản lý thường nắm.
Một khác biệt nữa là giấy tờ. Có căn đã được cấp giấy chứng nhận, có căn trong dự án chưa được cấp, chủ cũ chỉ có hợp đồng mua bán với chủ đầu tư. Hai trường hợp này dẫn tới hai cách mua khác nhau, rủi ro khác nhau, nên cần làm rõ ngay từ đầu, trước khi bàn giá hay xem nội thất.
Kiểm căn: những chỗ hay có vấn đề
Nhà vệ sinh và chỗ tiếp giáp sàn. Nhà vệ sinh là nguồn thấm số một của chung cư. Xem chân tường quanh nhà vệ sinh ở phía phòng ngủ có ẩm, bong sơn không; hỏi đã bao giờ căn dưới phản ánh thấm chưa. Nếu chủ cũ đã đổi vị trí thiết bị vệ sinh, hỏi kỹ cách làm lại lớp chống thấm.
Lô gia và cửa kính. Mở, đóng thử cửa trượt ra lô gia, xem ray có kẹt, gioăng có lão hoá không. Nhìn sàn lô gia sau cơn mưa nếu có thể: nước có đọng, có chảy ngược vào trong không. Lô gia đã bị quây kín hay lắp thêm khung, cần hỏi có đúng nội quy tòa nhà không.
Tường ngăn đã bị dời. So mặt bằng hiện tại với bản vẽ căn hộ trong hồ sơ. Tường ngăn nhẹ có thể dời được, nhưng vách nào là vách chịu lực hay có cột, dầm ẩn bên trong thì không. Thấy chỗ khác bản vẽ, hãy hỏi đã đăng ký với ban quản lý chưa.
Điều hoà và đường ống. Đếm số máy, xem cục nóng đặt đúng vị trí quy định của tòa chưa, ống thoát nước ngưng có chảy đúng chỗ không. Ống thoát lắp sai hay làm thấm tường hoặc nhỏ nước xuống căn dưới.
Điện và tủ điện căn hộ. Chỉ quan sát: tủ điện có nhãn phân nhánh không, có aptomat nào nóng bất thường không, chủ cũ có kéo thêm ổ cắm nối dài cố định không. Việc kiểm sâu để thợ điện làm khi được đồng ý.
Những câu nên hỏi ban quản lý tòa nhà
Người mua có thể đề nghị chủ cũ đi cùng tới văn phòng ban quản lý, hoặc xin chủ cũ giấy uỷ quyền để hỏi. Những câu sau giúp tránh bất ngờ sau khi nhận căn:
- Căn hộ còn nợ phí quản lý, phí gửi xe, tiền nước hay khoản nào khác không.
- Kinh phí bảo trì phần sở hữu chung của căn này đã được nộp khi mua lần đầu chưa, đang do ai giữ.
- Căn đã từng đăng ký sửa chữa với ban quản lý chưa, có hạng mục nào bị yêu cầu khôi phục không.
- Thẻ ra vào, thẻ thang máy, chỗ để xe đang gắn với căn hộ hay với cá nhân chủ cũ.
- Tòa nhà có đang sự cố gì lớn: thang máy, hệ thống chữa cháy, thấm tầng hầm, nứt kết cấu.
- Đã tổ chức hội nghị nhà chung cư và bầu ban quản trị chưa, có tranh chấp với chủ đầu tư không.
- Nội quy về nuôi vật nuôi, cho thuê ngắn hạn, kinh doanh trong căn hộ ra sao.
Ban quản lý không bắt buộc phải trả lời mọi câu với người chưa phải cư dân, nhưng có chủ cũ đi cùng thì thường dễ hơn. Câu trả lời nên được ghi lại, và khoản nợ phí nên có xác nhận bằng văn bản để đưa vào thoả thuận ai chịu trước ngày bàn giao.
Thứ tự một buổi xem căn hộ cũ cho đủ
Căn hộ nhỏ nên rất dễ xem lướt trong mười lăm phút rồi về. Đi theo thứ tự dưới đây giúp không sót chỗ nào và có đủ dữ liệu để so nhiều căn:
- Trước khi lên căn, đi một vòng sảnh, thang máy, hành lang tầng để xem cách tòa nhà được giữ gìn.
- Vào căn, đứng ở cửa nhìn toàn cảnh, so với mặt bằng trong hồ sơ để thấy chỗ đã thay đổi.
- Đi thẳng vào nhà vệ sinh và bếp trước, vì đây là nơi hay có vấn đề nhất, khi mắt còn tỉnh táo.
- Ra lô gia, mở đóng cửa, nhìn cục nóng điều hoà, nhìn xuống tầng dưới xem có gì bất thường.
- Đi từng phòng ngủ, mở tủ âm tường, nhìn góc trần và chân tường tiếp giáp nhà vệ sinh.
- Mở thử các vòi, xả nước bồn cầu, bật tắt vài công tắc đèn, nghe tiếng ồn từ hành lang và căn bên.
- Cuối buổi, hỏi chủ cũ danh sách những lần sửa chữa và xin xem biên bản bàn giao gốc nếu còn giữ.
Nếu có thể, hãy quay lại lần hai vào một khung giờ khác, ví dụ buổi tối, để nghe tiếng ồn, xem ánh sáng và cảm nhận sinh hoạt của tầng. Hai buổi xem với cùng một danh sách sẽ cho một bức tranh đáng tin hơn nhiều so với một buổi xem dài.
Kinh phí bảo trì, phí quản lý và những khoản đi theo căn hộ
Theo nguyên lý của Luật Nhà ở 2023, người mua căn hộ lần đầu từ chủ đầu tư phải nộp một khoản kinh phí bảo trì phần sở hữu chung, sau đó khoản này được chuyển cho ban quản trị nhà chung cư quản lý. Khi căn hộ được bán lại, người mua sau thường không phải nộp lại khoản này, nhưng cần biết chắc chủ đầu tiên đã nộp. Ở những dự án từng có tranh chấp về kinh phí bảo trì, câu hỏi này càng quan trọng.
Phí quản lý vận hành hằng tháng thì gắn với căn hộ và người đang sử dụng. Nếu chủ cũ còn nợ, ban quản lý có thể khoá thẻ, hạn chế dịch vụ của căn cho tới khi trả đủ. Người mua nên yêu cầu thanh toán dứt điểm trước ngày bàn giao, hoặc ghi rõ trong hợp đồng khoản nợ trước ngày đó do bên bán chịu.
Chỗ để xe ô tô ở nhiều tòa nhà không đi theo căn hộ mà là hợp đồng thuê hoặc mua riêng. Đừng mặc định căn hộ có chỗ đỗ chỉ vì chủ cũ đang để xe ở đó. Hãy hỏi chỗ đó có được chuyển cho chủ mới không, theo hình thức nào, và kiểm lại với ban quản lý.
Quy định cụ thể về các khoản này thay đổi theo từng thời kỳ và từng tòa nhà, nên người mua cần đọc quy chế quản lý của chính tòa đó và tra văn bản hiện hành, không suy từ kinh nghiệm ở tòa khác.
Căn đã có sổ và căn chưa có sổ
Hai trường hợp này dẫn tới hai cách mua khác nhau. Bảng dưới đặt cạnh nhau những điểm người mua cần biết, viết theo nguyên lý; thủ tục cụ thể cần hỏi tổ chức công chứng và cơ quan đăng ký đất đai nơi có tòa nhà.
| Điểm so | Căn đã có giấy chứng nhận | Căn chưa có giấy chứng nhận |
|---|---|---|
| Hình thức mua | Hợp đồng mua bán căn hộ, công chứng, đăng ký sang tên | Thường là chuyển nhượng hợp đồng mua bán với chủ đầu tư |
| Giấy cần đối chiếu | Giấy chứng nhận, sơ đồ căn, diện tích | Hợp đồng gốc, biên bản bàn giao, xác nhận của chủ đầu tư |
| Rủi ro chính | Thế chấp ngân hàng chưa giải chấp, đồng sở hữu | Dự án chậm cấp sổ, chủ đầu tư không xác nhận chuyển nhượng |
| Câu hỏi bắt buộc | Căn có đang thế chấp không | Dự án đã đủ điều kiện cấp sổ chưa, vì sao chậm |
| Diện tích ghi | Thường là diện tích thông thuỷ | Theo hợp đồng, có thể khác khi cấp sổ |
Với căn chưa có sổ, người mua đang chấp nhận phụ thuộc vào tiến độ của chủ đầu tư. Nếu dự án đã chậm cấp sổ nhiều năm, cần tìm hiểu nguyên nhân trước khi đặt cọc. Trong trường hợp chưa rõ, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền và rủi ro của mình theo Luật Nhà ở 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản bản hiện hành.
Tuổi tòa nhà và thời hạn sử dụng chung cư
Luật Nhà ở 2023 đưa ra nguyên tắc thời hạn sử dụng nhà chung cư được xác định theo hồ sơ thiết kế và kết quả kiểm định chất lượng, chứ không còn là con số cố định cho mọi tòa. Khi tòa nhà hết thời hạn sử dụng hoặc bị đánh giá không còn an toàn, sẽ phải cải tạo, xây lại hoặc phá dỡ theo quy định. Với người mua căn đã qua sử dụng ở tòa nhà có tuổi, đây là thông tin cần biết, dù không phải lý do để hoảng.
Câu hỏi thực tế hơn là tòa nhà đang được bảo trì thế nào: thang máy có được kiểm định định kỳ không, hệ thống phòng cháy có hoạt động không, mặt ngoài có bong tróc, thấm dột không, tầng hầm có ngập khi mưa lớn không. Một tòa nhà mười năm tuổi được chăm tốt có thể tốt hơn một tòa mới hơn nhưng bỏ bê. Chi tiết về thời hạn sở hữu và thời hạn sử dụng là một chủ đề riêng; ở đây người mua chỉ cần hỏi và ghi nhận.
Cuối cùng, hãy dành một buổi tối ở sảnh, ở thang máy, ở tầng hầm của tòa nhà. Cách cư dân giữ gìn chỗ chung, cách bảo vệ làm việc, việc thang máy có chờ lâu vào giờ cao điểm hay không, những thứ đó nói về chất lượng sống thật nhiều hơn bản giới thiệu dự án.
Câu hỏi thường gặp
Mua lại chung cư cũ cần kiểm tra những gì?
Cần kiểm nhà vệ sinh và chỗ thấm, lô gia và cửa kính, tường ngăn đã bị dời, điều hoà và đường ống, tủ điện, rồi hỏi ban quản lý về phí còn nợ, kinh phí bảo trì, lịch sử sửa chữa, sự cố của tòa và tình trạng giấy chứng nhận.
Mua chung cư cũ có phải nộp lại kinh phí bảo trì không?
Theo nguyên lý chung, khoản kinh phí bảo trì do người mua lần đầu nộp và người mua lại thường không phải nộp lần nữa. Tuy vậy cần xác nhận chủ đầu tiên đã nộp và tra quy định hiện hành, nhất là ở dự án từng tranh chấp khoản này.
Chủ cũ còn nợ phí quản lý thì người mua có phải trả không?
Ban quản lý có thể hạn chế dịch vụ của căn cho tới khi khoản nợ được thanh toán. Người mua nên yêu cầu chủ cũ thanh toán dứt điểm trước bàn giao hoặc ghi rõ trong hợp đồng khoản nợ trước ngày bàn giao do bên bán chịu.
Chỗ đậu ô tô có đi theo căn hộ khi mua lại không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Ở nhiều tòa nhà, chỗ đỗ ô tô là hợp đồng thuê hoặc mua riêng của chủ cũ. Hãy hỏi ban quản lý chỗ đó có chuyển cho chủ mới được không và theo hình thức nào trước khi coi nó là một phần của giá.
Mua chung cư chưa có sổ hồng có rủi ro gì?
Người mua phụ thuộc vào tiến độ cấp sổ của chủ đầu tư và việc chủ đầu tư xác nhận chuyển nhượng hợp đồng. Nếu dự án chậm cấp sổ nhiều năm, cần tìm hiểu nguyên nhân và nên hỏi luật sư trước khi đặt cọc.
Làm sao biết căn hộ cũ từng bị thấm xuống tầng dưới?
Hỏi thẳng hàng xóm tầng dưới, hỏi ban quản lý xem có phản ánh nào không, và xem chân tường quanh nhà vệ sinh, quanh lô gia trong căn. Nếu chủ cũ đã đổi vị trí thiết bị vệ sinh, cần hỏi kỹ cách làm lại chống thấm.