HienHuu.comHiện Hữu
Mua nhà cũ theo từng loại nhà

Mua căn hộ tập thể cũ: phần cơi nới, sở hữu chung và tình trạng cả khu nhà

Mua căn hộ tập thể cũ phải xem ba lớp: phần cơi nới ngoài diện tích được ghi, phần sở hữu chung như cầu thang, mái, bể nước và tình trạng của cả khối nhà.

Weathered five-storey Soviet-era apartment block in Hanoi with added steel balcony cages, seen from a shared courtyard, overcast midday light, a buyer looking up from below

Mua căn hộ tập thể cũ là mua ba thứ cùng lúc: phần diện tích được ghi trên giấy chứng nhận, phần cơi nới mà chủ trước đã làm thêm ra ngoài, và một phần trách nhiệm với khối nhà chung đã có tuổi đời rất cao. Người mua cần soi riêng từng thứ, vì phần thứ hai và thứ ba thường quyết định căn hộ có đáng mua hay không, chứ không phải nội thất bên trong.

Nhà tập thể cũ có mặt ở nhiều đô thị lớn, đa số xây từ nhiều thập kỷ trước. Vị trí thường thuận tiện, gần trường, gần chợ, nhưng hạ tầng và kết cấu đã xuống cấp. Bài này đi qua những điểm riêng của kiểu nhà này dưới góc người mua để ở, không bàn chuyện cải tạo hay xây lại cả khu.

Ba lớp diện tích trong một căn tập thể

Lớp thứ nhất là diện tích được ghi trên giấy chứng nhận, thường là diện tích sử dụng của căn hộ khi được bán hoặc hoá giá cho người ở. Lớp thứ hai là phần chủ trước tự làm thêm: chuồng cọp sắt đưa ra ngoài cửa sổ, lô gia bị xây kín và nới rộng, phần hành lang chung được chiếm làm bếp hoặc kho, căn tầng một xây lấn ra sân. Lớp thứ ba là phần sở hữu chung mà mọi căn cùng dùng: cầu thang, hành lang, mái, bể nước, sân, đường ống đứng.

Khi chủ nhà nói căn hộ "rộng", con số đó hay đã gộp cả phần cơi nới. Người mua nên tự đo hoặc ước phần nào nằm trong tường bao gốc của khối nhà, phần nào đưa ra ngoài, rồi so với con số trên giấy. Chênh lệch càng lớn, phần diện tích có nguy cơ không được công nhận càng lớn.

Điều quan trọng là phần cơi nới thường không được ghi nhận như diện tích hợp pháp của căn hộ. Nếu sau này khối nhà được cải tạo, xây lại hoặc chính quyền yêu cầu tháo dỡ các phần cơi nới vì an toàn, phần đó có thể mất mà không được tính như phần diện tích có giấy tờ. Quy định cụ thể về việc này nằm trong Luật Nhà ở 2023 và các văn bản hướng dẫn của tỉnh, thành, nên cần tra bản hiện hành và hỏi trực tiếp.

Soi phần cơi nới khi đi xem

Chuồng cọp và khung sắt treo ngoài tường. Nhìn từ dưới sân lên, xem khung sắt được bắt vào tường bằng gì, có rỉ mục ở chân bắt không, có võng xuống không. Khung sắt cũ chịu nặng đồ đạc nhiều năm là chỗ cần cẩn thận, nhất là khi tầng trên cũng có khung đè lên.

Lô gia xây kín. Tường mới xây trên lô gia làm tải trọng lên phần console vốn không tính cho việc đó. Tìm vết nứt ở chân tường mới và ở trần chỗ tiếp giáp. Nếu nứt rõ, nên mời kỹ sư xem.

Phần chiếm hành lang hoặc cầu thang. Một số căn đã lấy một phần hành lang làm bếp, kho, cửa phụ. Hàng xóm có thể không phản đối lúc này, nhưng đó vẫn là phần sở hữu chung và có thể bị yêu cầu trả lại.

Căn tầng một xây lấn ra sân. Tầng một hay được mua vì có thể mở rộng ra sân chung. Phần lấn này càng lớn, rủi ro tranh chấp với cư dân và bị buộc tháo dỡ càng cao.

Sở hữu chung: những thứ không nằm trong căn nhưng mình phải chịu

Cầu thang chung của nhà tập thể cũ thường không có thang máy, bậc mòn, lan can rỉ, đèn hỏng. Người mua tầng cao cần nghĩ xem mình và gia đình leo bao nhiêu lần một ngày, khi già yếu hay khi có em bé thì thế nào, chở đồ nặng ra sao. Đây là thứ không sửa được bằng tiền của riêng một căn.

Mái và tầng trên cùng là nơi chịu thấm dột nặng nhất. Nếu mua căn tầng trên cùng, hãy xem trần có vệt ố, có mảng vữa bong không, và hỏi mái đã được chống thấm lại chưa, ai bỏ tiền. Ở nhiều khu, việc sửa mái chung phải chờ các hộ cùng góp, có khi kéo dài vì không thống nhất được.

Bể nước chung, đường ống đứng và hệ thoát nước thải chung cũng là nguồn sự cố. Ống thoát chung bị tắc ở tầng dưới có thể làm nước trào lên căn hộ tầng một; ống rò ở tầng trên làm thấm trần tầng dưới. Hãy hỏi hàng xóm cùng cầu thang: gần đây có sự cố nào, ai đứng ra gọi thợ, chi phí chia thế nào. Câu trả lời cho biết cộng đồng cầu thang đó có hoạt động được hay không.

Điện ở nhiều khu tập thể cũ đã được chuyển sang công tơ riêng từng hộ, nhưng dây trục chung có khi vẫn là dây cũ. Hãy xem công tơ của căn đặt ở đâu, dây từ công tơ vào nhà đi thế nào. Như mọi bài trên trang, chỉ quan sát, không tự tháo.

Bên trong căn hộ: những chỗ riêng của nhà tập thể

Căn tập thể cũ thường nhỏ, trần thấp hơn chung cư mới, tường ngăn mỏng và đã được chủ trước đập, dựng lại nhiều lần để chia phòng. Khi đi xem, hãy hỏi tường nào là tường gốc, tường nào mới xây thêm. Tường gốc của nhà lắp ghép hay nhà gạch chịu lực có thể là tường chịu lực, không được tự ý đục mở; nếu chủ trước đã khoét cửa mới qua một bức tường như vậy, đó là chi tiết cần một kỹ sư nhìn qua.

Nhà vệ sinh và bếp của nhiều căn tập thể đã được dời chỗ, thường kéo ra phần lô gia cơi nới để lấy thêm diện tích bên trong. Ống thoát mới phải đi vòng, dốc kém, dễ tắc và dễ thấm xuống căn tầng dưới. Hãy nhìn trần của căn bên dưới nếu có dịp, hoặc hỏi thẳng hàng xóm tầng dưới đã bao giờ bị thấm từ căn này chưa. Đây là câu hỏi đơn giản nhưng nhiều người mua quên.

Cửa sổ và ánh sáng cũng đáng để ý. Chuồng cọp kín và lô gia xây kín làm căn hộ tối, bí, phải bật đèn cả ngày. Hãy đi xem vào buổi sáng và buổi chiều để cảm nhận, đứng ở giữa phòng nhìn ra xem gió có lùa qua được không. Cuối cùng, mở thử các vòi nước, xem áp lực nước có đủ không, nhất là giờ cao điểm buổi sáng khi cả khối cùng dùng nước, vì nhiều khu vẫn phụ thuộc bể và máy bơm chung.

Đánh giá tình trạng của cả khối nhà

Căn hộ đẹp đến đâu cũng phụ thuộc vào khối nhà chứa nó. Những dấu hiệu sau giúp người mua có cái nhìn sơ bộ về sức khoẻ của cả khối:

  • Tường ngoài có mảng bê tông bong lộ cốt thép rỉ hay không, nhất là ở mép ban công và chân lô gia.
  • Có vết nứt lớn chạy qua nhiều tầng ở cùng một vị trí hay không.
  • Nền sân quanh nhà có lún, nứt, đọng nước không.
  • Khu nhà đã từng được cơ quan chức năng kiểm định chất lượng chưa, kết quả xếp loại thế nào.
  • Có thông báo nào của chính quyền về việc di dời, cải tạo hay hạn chế sử dụng không.
  • Các hộ khác có đang cơi nới ồ ạt hay đã được yêu cầu tháo dỡ.

Thông tin kiểm định và kế hoạch cải tạo khu tập thể không phải lúc nào cũng dễ tìm, nhưng người mua có thể hỏi tổ dân phố, ban đại diện khu nhà và UBND phường nơi có nhà. Một khối nhà đã bị xếp loại nguy hiểm sẽ kéo theo những hệ quả rất khác so với một khối nhà xuống cấp thông thường. Chuyện bồi thường, tái định cư khi cải tạo khu tập thể là một chủ đề riêng và phức tạp, người mua nên tìm hiểu riêng trước khi quyết định nếu khu nhà đã có kế hoạch.

Giấy tờ của căn hộ tập thể: đối chiếu những gì

Căn hộ tập thể cũ có lịch sử giấy tờ dài và đa dạng: có căn được cấp giấy chứng nhận sau khi mua hoá giá, có căn còn đang ở dạng hợp đồng thuê nhà cũ, có căn đã qua tay nhiều lần bằng giấy viết tay. Bảng dưới gom những gì cần đối chiếu.

Giấy tờĐối chiếu vớiĐiều cần chú ý
Giấy chứng nhậnDiện tích đo thực tế trong tường bao gốcPhần cơi nới không có trên giấy
Sơ đồ căn hộ trên giấyVị trí cửa, tường, lô gia hiện tạiLô gia đã xây kín hay đổi công năng
Tên người đứng trên giấyNgười đang bán và giấy tờ tuỳ thânCó đồng sở hữu, thừa kế chưa chia không
Giấy tờ mua bán trước đóChuỗi chuyển nhượngGiấy viết tay chưa sang tên chính thức
Xác nhận về khu nhàThông tin từ phường, ban đại diệnKế hoạch cải tạo, kết quả kiểm định

Nếu căn hộ chưa có giấy chứng nhận hoặc chuỗi mua bán chỉ bằng giấy tay, rủi ro tăng lên đáng kể và nên hỏi kỹ trước khi đặt bất cứ khoản tiền nào. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu tình huống cụ thể của mình theo Luật Nhà ở 2023, Luật Đất đai 2024 và Bộ luật Dân sự 2015, rồi kiểm lại ở cơ quan đăng ký đất đai.

Khi nào căn tập thể cũ vẫn là lựa chọn hợp lý

Căn tập thể cũ không phải lúc nào cũng là lựa chọn kém. Với người cần ở gần trung tâm, gần trường học của con, có ngân sách vừa phải và chấp nhận leo thang bộ, một căn ở tầng thấp hoặc tầng giữa, ít cơi nới, giấy tờ rõ, trong khối nhà chưa có dấu hiệu nguy hiểm có thể là lựa chọn sống được nhiều năm.

Điều quan trọng là mua với cái nhìn đầy đủ: trả tiền cho phần diện tích có giấy tờ, coi phần cơi nới là phần có thể mất, và tính trước những khoản chung mà cả cầu thang sẽ phải góp. Người mua cũng nên dành thời gian làm quen với vài hộ hàng xóm, vì ở tập thể, quan hệ cầu thang ảnh hưởng tới chất lượng sống nhiều hơn ở nhà riêng.

Nếu ngồi ghi ra ba lớp diện tích, danh sách sở hữu chung và tình trạng khối nhà mà vẫn thấy ổn, đó là lúc chuyển sang bước thương lượng và hợp đồng. Nếu một trong ba lớp có dấu hỏi lớn, hãy hỏi cho rõ trước khi đi tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Mua căn hộ tập thể cũ có rủi ro gì?

Rủi ro chính là phần cơi nới không được công nhận, kết cấu khối nhà đã xuống cấp, sở hữu chung như mái và cầu thang khó sửa vì phải góp chung, và giấy tờ có lịch sử phức tạp. Cần xem cả căn hộ lẫn khối nhà trước khi quyết định.

Phần chuồng cọp, lô gia cơi nới có được tính diện tích không?

Thường phần cơi nới không được ghi trên giấy chứng nhận và không được coi là diện tích hợp pháp của căn. Khi khu nhà cải tạo hoặc có yêu cầu tháo dỡ, phần này có thể mất. Nên tra quy định hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền nơi có nhà.

Làm sao biết khu tập thể cũ có nguy hiểm không?

Hỏi UBND phường, tổ dân phố, ban đại diện khu nhà về kết quả kiểm định chất lượng nếu đã có. Tự quan sát thêm các mảng bê tông bong lộ thép rỉ, vết nứt lớn chạy qua nhiều tầng và nền sân lún để có cái nhìn sơ bộ.

Mua tập thể tầng trên cùng cần chú ý gì?

Tầng trên cùng chịu thấm dột từ mái chung nhiều nhất. Hãy xem trần có vệt ố, vữa bong không, hỏi mái đã chống thấm lại chưa và việc sửa mái chung được các hộ góp tiền thế nào. Tính thêm chuyện leo cầu thang hằng ngày.

Căn tập thể chỉ có giấy mua bán viết tay có nên mua không?

Rủi ro rất cao vì người bán có thể không phải chủ sở hữu được ghi nhận và việc sang tên có thể không làm được. Cần hỏi kỹ cơ quan đăng ký đất đai về tình trạng pháp lý của căn và nên hỏi luật sư trước khi đặt cọc.

Tầng một nhà tập thể có lợi thế gì?

Tầng một tiện đi lại, có thể kinh doanh nhỏ và không phải leo thang. Bù lại hay ẩm, dễ bị nước thải trào ngược khi ống chung tắc, và phần xây lấn ra sân có nguy cơ tranh chấp hoặc bị buộc tháo dỡ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138