Sau mỗi lần xem nhà cũ, nên ghi ngay trong vòng một giờ theo cùng một khung hạng mục, rồi gom các căn vào một bảng so sánh: mỗi hạng mục chấm theo ba mức ổn, cần sửa nhỏ, cần người chuyên môn, có thêm ô chưa xem được, và tách riêng những thứ không sửa được như vị trí, ngõ, ngập khu vực, pháp lý. Bảng này giúp bạn so năm sáu căn công bằng thay vì chọn theo căn nào ấn tượng nhất lúc xem.
Bài này đi từ cách ghi nhanh sau buổi xem, cách dựng bảng so sánh, cách sắp xếp ảnh, cho tới cách dùng bảng để quyết định căn nào xem tiếp, căn nào loại, và cái gì đem đi thương lượng.
Vì sao trí nhớ không đủ khi đã xem tới căn thứ ba
Xem một căn nhà, bạn nhớ khá rõ. Xem tới căn thứ ba, thứ tư trong cùng một tuần, các chi tiết bắt đầu trộn vào nhau: vết ố trần ở căn nào, cầu thang dốc là căn nào, căn nào có cống trước cửa. Thứ còn lại rõ nhất trong trí nhớ thường là cảm xúc: căn có phòng khách sáng, căn có chủ nhà dễ mến, căn có cái sân nhỏ trồng cây. Những ấn tượng đó có giá trị, nhưng không nên là thứ duy nhất quyết định một khoản tiền lớn.
Thêm vào đó, việc mua nhà thường có nhiều người cùng quyết: vợ chồng, bố mẹ, anh chị em góp tiền. Người không đi xem chỉ có thể dựa vào lời kể. Một bảng ghi rõ ràng giúp mọi người nhìn cùng một bức tranh và thảo luận trên cùng một cơ sở, thay vì tranh luận dựa trên trí nhớ khác nhau.
Cuối cùng, bảng ghi chép có giá trị cả sau khi đã chọn được căn: nó là danh sách việc cần kiểm tra thêm, là căn cứ khi thương lượng, là nguồn để soạn phần mô tả hiện trạng trong hợp đồng, và là hồ sơ ban đầu của ngôi nhà khi bạn dọn vào.
Ghi ngay sau buổi xem: mười lăm phút quan trọng nhất
Thời điểm tốt nhất để ghi là ngay sau khi ra khỏi nhà, ngồi lại ở quán nước đầu ngõ hoặc trên xe. Một vài quy tắc giúp ghi chép dùng được về sau:
- Ghi theo cùng một thứ tự cho mọi căn: ngõ và xung quanh, mặt tiền, từng tầng, mái, điện nước, lời chủ nhà, lời hàng xóm. Thứ tự giống nhau giúp dồn vào bảng nhanh.
- Mỗi ghi chú có vị trí: "tầng hai phòng sau, góc giáp nhà bên" thay vì "có chỗ ố".
- Phân biệt thấy và nghe: điều bạn tận mắt thấy, điều chủ nhà nói, điều hàng xóm kể. Ghi rõ nguồn cạnh mỗi dòng.
- Ghi cả điều tốt: mái mới làm có biên nhận, điện đã đi lại, sân thượng khô ráo sau mưa. Bảng chỉ có điều xấu dễ làm căn nào cũng trông tệ.
- Ghi ô chưa xem: những phần chưa xem được và lý do.
- Một câu tóm tắt cuối: cảm nhận chung bằng một hai câu, viết khi ấn tượng còn mới.
Nếu đi cùng người nhà, mỗi người ghi riêng rồi so. Hai người nhìn một căn nhà thường thấy những thứ khác nhau, và chính chỗ khác nhau đó là chỗ cần xem lại.
Dựng bảng so sánh theo hạng mục
Khi đã có ghi chép của từ hai căn trở lên, dồn vào một bảng. Mỗi cột là một căn, mỗi hàng là một hạng mục. Trong ô, chỉ cần ghi mức đánh giá và vài chữ lý do. Ví dụ giả định với ba căn:
| Hạng mục | Căn A | Căn B | Căn C |
|---|---|---|---|
| Ngõ, đường vào | Ổn, ngõ rộng | Cần chú ý, ngõ ngập khi mưa lớn | Ổn |
| Thấm, dột | Sửa nhỏ, ố cũ đã khô | Cần chuyên môn, ẩm trần dưới sân thượng | Chưa xem sau mưa |
| Kết cấu nhìn thấy | Ổn | Ổn | Cần chuyên môn, nứt chéo góc cửa |
| Điện | Cần chuyên môn, cầu chì sứ | Ổn, đã đi lại dây | Sửa nhỏ |
| Nước, vệ sinh | Sửa nhỏ | Ổn | Sửa nhỏ, thoát sàn chậm |
| Mái, sân thượng | Ổn, mái mới | Cần chuyên môn | Chưa xem được mái |
| Giấy tờ so với thực tế | Khớp | Lệch số tầng | Chưa xem giấy tờ |
| Câu tóm tắt | Khung tốt, điện cũ | Vị trí đẹp, nước là vấn đề | Cần kỹ sư trước khi tính |
Không cần chấm điểm số rồi cộng lại. Con số tổng dễ che mất điều quan trọng: một căn có tám hạng mục ổn nhưng một hạng mục kết cấu cần chuyên môn không thể so bằng phép cộng với một căn có nhiều việc sửa nhỏ. Nhìn cả hàng, cả cột, và đọc những ô "cần chuyên môn" trước.
Ba mức đánh giá và ô chưa xem được
Ba mức đơn giản là đủ cho người mua. Mức "ổn" là không thấy vấn đề hoặc vấn đề không đáng kể. Mức "sửa nhỏ" là việc bạn tự lo được hoặc thợ làm trong vài ngày, không đụng tới kết cấu, không phải dọn ra ngoài: sơn lại, thay vòi, thay vài viên gạch, sửa cửa. Mức "cần chuyên môn" là việc chỉ người có nghề mới đánh giá được quy mô: thấm chưa rõ nguồn, điện cũ, vết nứt có hướng, mái hỏng nhiều.
Ô "chưa xem" quan trọng không kém. Một căn có nhiều ô trống không có nghĩa là căn đó tốt; nó chỉ có nghĩa là bạn chưa biết. Khi so sánh, đặt ô trống ở mức cần chú ý, và lên kế hoạch lấp chúng trước khi đi tiếp với căn đó. Trong nhiều trường hợp, chính căn nhà bạn thích nhất lại là căn có nhiều ô trống nhất, vì bạn mải ngắm mà quên xem.
Khi một ô chuyển từ "cần chuyên môn" sang một kết luận cụ thể sau khi thợ hoặc kỹ sư đã xem, cập nhật ngay trong bảng kèm ngày và người xem. Bảng là tài liệu sống, thay đổi theo từng lần xem, và phiên bản cuối là thứ bạn mang vào bàn thương lượng.
Tách riêng những thứ không sửa được
Có những hạng mục tiền bạc và công sức sửa được: thấm, điện, nước, mái, cửa. Có những hạng mục gần như không sửa được sau khi mua: vị trí và hướng nhà, độ rộng ngõ, việc cả khu ngập khi mưa lớn, tiếng ồn từ chợ hay xưởng bên cạnh, quan hệ láng giềng đang căng, và những vướng mắc pháp lý của phần nhà đã xây. Nên tách nhóm thứ hai thành một khối riêng ở đầu bảng.
Lý do là hai nhóm này cân nặng khác nhau. Một căn có nhiều việc sửa nhưng vị trí, ngõ, pháp lý đều ổn thường là lựa chọn tốt hơn một căn sạch đẹp nhưng nằm trong ngõ ngập hay có phần nhà xây sai phép chưa giải quyết. Người mua lần đầu hay bị cuốn theo nhóm sửa được vì nó hiện ra ngay trước mắt, còn nhóm không sửa được thì phải hỏi, phải chờ, phải tra mới thấy.
Với khối pháp lý, bảng chỉ cần ghi những gì đã biết và những gì còn phải tìm hiểu: sổ có ghi nhà chưa, số tầng có khớp không, đã hoàn công chưa, có quyết định xử phạt xây dựng nào không. Những câu hỏi đó được trả lời ở các mục ngôi nhà trên giấy chứng nhận, hoàn công và nhà xây sai phép của trang. Khi tình huống pháp lý của một căn phức tạp, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người có chuyên môn trước khi đặt cọc.
Sắp ảnh và video cho dễ tra lại
Ảnh chụp trong buổi xem là phần bổ sung cho bảng, nhưng sẽ vô dụng nếu nằm lẫn trong thư viện điện thoại cùng ảnh gia đình. Ngay tối hôm đó, tạo một thư mục cho mỗi căn, đặt tên theo một ký hiệu ngắn và ngày xem. Bên trong, giữ ảnh theo đúng thứ tự đi: ngõ, mặt tiền, tầng trệt, các tầng, mái. Thứ tự đó giúp bạn mở ra là thấy lại cả vòng xem.
Với những chỗ đáng ngờ, đặt tên ảnh hoặc ghi chú ngắn: "B tầng 2 trần phòng sau". Khi bảng ghi một ô "cần chuyên môn", nên có ít nhất một ảnh minh hoạ đi kèm để gửi thợ trước buổi xem, và để người nhà không đi xem cũng hiểu vấn đề.
Ảnh chụp lần sau ở cùng vị trí với lần trước rất có ích: vết ố có to ra không sau một trận mưa, vết nứt có dài thêm không sau vài tuần. Chụp từ cùng một góc, cùng khoảng cách, có một vật cố định trong khung hình như khung cửa hay công tắc để so. Nhớ không chia sẻ ảnh có thông tin cá nhân, giấy tờ hay đồ riêng của chủ nhà ra ngoài nhóm người cùng quyết định.
Từ bảng tới quyết định: loại, xem tiếp và mang đi thương lượng
Khi bảng đã có ba bốn căn, nhìn khối không sửa được trước. Căn nào vướng ở khối này theo cách bạn không chấp nhận được, như ngõ ngập vào nhà mà gia đình có người già, hay phần nhà xây sai phép nặng, loại ngay dù phần còn lại đẹp. Với những căn còn lại, nhìn những ô cần chuyên môn và ô chưa xem: đó là danh sách việc cho lần xem tiếp theo, có khi kèm thợ hoặc kỹ sư.
Đừng đợi mọi ô đều điền đủ mới hành động. Bảng giúp bạn ưu tiên: căn nào đáng bỏ thêm thời gian, căn nào chỉ cần một câu hỏi nữa là quyết được. Thường sau hai vòng, danh sách rút còn một hai căn, và lúc đó bạn đã biết rõ mỗi căn cần gì.
Với căn được chọn, bảng trở thành công cụ thương lượng và soạn hợp đồng. Những ô "cần sửa" có báo giá đi kèm là căn cứ để trao đổi với người bán một cách bình tĩnh, những khẳng định của chủ nhà đã ghi lại là nội dung cho phần mô tả hiện trạng, và các ô chưa xem là lý do để thoả thuận một lần kiểm tra cuối trước khi bàn giao. Giữ bảng lại sau khi mua; nó là trang đầu tiên trong hồ sơ ngôi nhà của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Xem nhiều căn nhà cũ thì ghi chép thế nào để không bị lẫn?
Ghi ngay sau mỗi buổi xem, trong vòng một giờ, theo cùng một thứ tự hạng mục cho mọi căn, mỗi ghi chú có vị trí cụ thể và nguồn là tự thấy hay nghe kể. Kết thúc bằng một câu tóm tắt. Ảnh để riêng mỗi căn một thư mục theo thứ tự đi.
Có nên chấm điểm từng căn nhà rồi cộng lại để chọn không?
Không nên dựa vào tổng điểm. Một vấn đề kết cấu hay pháp lý lớn không thể bù bằng nhiều hạng mục tốt. Dùng ba mức ổn, sửa nhỏ, cần chuyên môn, đọc những ô cần chuyên môn và khối không sửa được trước rồi mới nhìn phần còn lại.
Những thứ nào khi mua nhà cũ gần như không sửa được?
Vị trí và hướng nhà, độ rộng ngõ, việc cả khu ngập khi mưa lớn, tiếng ồn từ xung quanh, quan hệ láng giềng đang căng và các vướng mắc pháp lý của phần nhà đã xây. Nên tách chúng thành khối riêng trong bảng và cân nhắc trước các hạng mục sửa được.
Ô chưa xem được trong bảng so sánh nên hiểu thế nào?
Ô chưa xem nghĩa là bạn chưa biết, không phải là tốt. Khi so sánh nên coi nó ở mức cần chú ý và lên kế hoạch xem lại trước khi đi tiếp. Căn có nhiều ô trống cần thêm ít nhất một lần xem, có khi kèm thợ hoặc kỹ sư.
Bảng ghi chép xem nhà còn dùng được gì sau khi đã chọn được căn?
Nó là danh sách việc kiểm tra thêm, căn cứ để thương lượng, nguồn để soạn phần mô tả hiện trạng trong hợp đồng và lý do để thoả thuận một lần kiểm tra cuối trước bàn giao. Sau khi mua, bảng là trang đầu của hồ sơ ngôi nhà.
Đi xem nhà cùng người nhà thì nên ghi chép chung hay riêng?
Mỗi người nên ghi riêng rồi so với nhau. Hai người thường để ý những thứ khác nhau, và chỗ hai bản ghi khác nhau là chỗ cần xem lại. Sau đó gộp vào một bảng chung để cả gia đình, kể cả người không đi xem, cùng nhìn một bức tranh.