Khi đi xem nhà cũ, nên mang một bộ đồ nhỏ gọn vừa túi: đèn pin, thước cuộn, một món đồ cắm thử ổ điện, một viên bi, điện thoại sạc đầy và một cuốn sổ ghi. Chúng không biến bạn thành thợ, nhưng giúp nhìn rõ góc tối, đo được kích thước để so với giấy tờ, biết ổ điện có hoạt động không và ghi đủ để so sánh nhiều căn.
Bài này nói cách dùng từng món sao cho có ích, những việc nên tránh để giữ an toàn và lịch sự với chủ nhà, và mẫu một trang sổ ghi để bạn không về nhà với một mớ ảnh lộn xộn. Danh sách viết cho người mua bình thường, không phải cho người làm nghề kiểm định.
Bộ đồ nghề nhỏ để làm gì và không để làm gì
Mục đích của bộ đồ nghề là giúp bạn thấy được những gì mắt thường bỏ qua trong một căn nhà lạ, đo được những gì cần so với giấy tờ, và ghi lại đủ để nhớ. Một chiếc đèn pin soi xiên trên tường cho thấy chỗ lồi lõm mà ánh đèn trần không thấy. Một cây thước cho biết mặt tiền thật rộng bao nhiêu, thay vì ước bằng bước chân. Một cuốn sổ giữ lại những câu chủ nhà nói mà bạn sẽ quên ngay khi bước ra ngõ.
Bộ đồ nghề không để chẩn đoán kết cấu, đo độ ẩm chính xác hay kiểm tra an toàn điện. Những việc đó cần thợ, kỹ sư với thiết bị và kinh nghiệm riêng. Người mua cầm máy đo mà không biết đọc dễ rơi vào hai cực: hoảng hốt vì một con số bình thường, hoặc yên tâm sai vì máy không đo đúng chỗ. Vì vậy danh sách dưới đây cố ý giữ ở mức đơn giản, món nào cũng dùng được ngay mà không cần học.
Cũng nên báo trước với chủ nhà rằng bạn sẽ mang theo vài món để xem kỹ. Phần lớn người bán không phiền, miễn là bạn không đục khoét, không tháo lắp, không làm bẩn. Một người mua chuẩn bị kỹ thường được chủ nhà nhìn như người nghiêm túc, và cuộc nói chuyện sau đó cũng thẳng thắn hơn.
Đèn pin: soi xiên, soi gầm và soi những chỗ chủ nhà không bật đèn
Đèn pin là món có ích nhất. Nên chọn loại nhỏ, ánh sáng trắng, đủ mạnh để soi góc trần tầng hai từ dưới sàn. Đèn trên điện thoại dùng tạm được nhưng làm bạn bận một tay và tốn pin vốn cần để chụp ảnh.
Cách dùng quan trọng nhất là soi xiên. Thay vì chiếu thẳng vào tường, áp đèn gần sát mặt tường và chiếu dọc theo bề mặt. Ánh sáng xiên làm nổi rõ chỗ vữa phồng, chỗ bả trám nứt, vệt loang dưới lớp sơn mới, đường nối giữa hai đợt trát. Làm tương tự với trần nhà và mặt sàn gạch để thấy chỗ võng, chỗ gạch kênh.
Những nơi cần soi: gầm cầu thang, trong tủ bếp dưới bồn rửa, sau bồn cầu, trong tủ âm tường, gác xép, khe giữa nhà và nhà bên nếu nhìn được, hộp kỹ thuật chứa ống nước. Đây là những chỗ chủ nhà thường không bật đèn khi dẫn đi xem, và cũng là những chỗ dấu vết của nước, mối, chuột hiện ra rõ nhất. Mạng nhện dày, mùn gỗ li ti, vệt nước khô thành đường trên vách là những thứ đáng chụp lại.
Thước cuộn và đo bằng điện thoại: đo gì để so với giấy tờ
Một cây thước cuộn dài năm mét là đủ cho phần lớn việc trong nhà. Ngoài trời, nếu có người đi cùng, có thể dùng thước dài hơn hoặc ứng dụng đo khoảng cách trên điện thoại để ước lượng, nhưng nhớ rằng số đo của ứng dụng chỉ để tham khảo.
Những kích thước nên đo: chiều rộng mặt tiền, chiều sâu tầng trệt từ cửa chính tới tường sau, chiều cao từ sàn tới trần ở tầng trệt và một tầng trên, độ rộng cầu thang, độ rộng cửa chính và cửa các phòng, độ rộng ngõ tại chỗ hẹp nhất. Nếu bạn định mang theo tủ lớn, giường lớn, đàn piano hay xe ô tô, đo thêm những chỗ chúng phải đi qua.
Số đo có hai công dụng. Thứ nhất là đối chiếu với kích thước, diện tích ghi trên giấy chứng nhận; nếu mặt tiền đo được hẹp hơn rõ so với sơ đồ trên sổ, đó là việc cần tìm hiểu kỹ ở mục lệch sổ và ranh giới. Thứ hai là dùng cho đời sống thật: một căn nhà trông rộng trong ảnh nhưng cầu thang chỉ vừa một người đi, cửa phòng hẹp không lọt tủ, là thứ bạn cần biết trước khi quyết định.
Thử ổ điện an toàn: đồ cắm thử, bút thử điện và giới hạn của người mua
Với điện, việc của người mua chỉ là biết ổ cắm và đèn có hoạt động không, có dấu hiệu bất thường nhìn thấy được không. Cách an toàn nhất là mang theo một cục sạc điện thoại hoặc một chiếc đèn ngủ nhỏ cắm điện, cắm thử vào vài ổ ở mỗi tầng. Ổ không có điện, ổ lỏng cắm vào là rơi, ổ có vết cháy đen hay mặt nhựa ố vàng là những điều đáng ghi.
Bút thử điện là món quen thuộc trong nhiều gia đình. Nếu đã quen dùng, bạn có thể dùng nó để biết ổ có điện hay không, đúng cách nhà sản xuất hướng dẫn. Nếu chưa từng dùng, không cần mang, cục sạc điện thoại cho bạn thông tin tương tự mà không có rủi ro. Tuyệt đối không mở mặt ổ cắm, không mở nắp tủ điện, không chạm vào dây lộ ra, không thử aptomat khi chủ nhà không đồng ý.
Những gì cần ghi lại để nhờ thợ điện xem: dây điện đi nổi chằng chịt, dây nối bằng băng dính, aptomat cũ kiểu cầu chì sứ, ổ cắm trong nhà vệ sinh không có nắp che, chỗ nối dây sát trần gỗ. Thợ điện sẽ đánh giá có cần đi lại toàn bộ hay chỉ thay một phần. Chi tiết về hệ thống điện nhà cũ có bài riêng trong mục kiểm tra hiện trạng từng bộ phận.
Viên bi, chai nước và điện thoại: những món nhỏ bất ngờ có ích
Một viên bi thuỷ tinh đặt nhẹ lên sàn gạch cho bạn cảm giác nhanh về độ dốc. Viên bi lăn chậm về một phía ở vài phòng liên tiếp, nhất là cùng một hướng, gợi ý sàn hoặc cả nhà có thể đã lún lệch, cần kỹ sư xem. Viên bi lăn nhẹ ở một phòng thì thường chỉ do gạch lát không phẳng. Ở nhà vệ sinh và ban công, sàn dốc về lỗ thoát là đúng thiết kế, đừng nhầm.
Một chai nước nhỏ có thể dùng, khi chủ nhà đồng ý, để đổ thử lên sàn nhà vệ sinh hay ban công xem nước chảy về lỗ thoát hay đọng thành vũng. Lượng nước vừa đủ, lau khô sau khi thử, và đừng làm điều này trên sàn gỗ hay gần ổ điện.
Điện thoại sạc đầy là món không thể thiếu: chụp ảnh từng chặng theo thứ tự, quay video ngắn những chỗ đáng ngờ, dùng la bàn để biết hướng mặt tiền, hướng nắng chiều, ghi âm lại phần trao đổi nếu chủ nhà đồng ý. Khi chụp, chụp toàn cảnh trước rồi chụp cận sau, để về nhà còn biết vết ố đó nằm ở phòng nào. Đừng chụp giấy tờ tuỳ thân hay đồ riêng tư của chủ nhà.
Cuốn sổ ghi và mẫu một trang cho mỗi căn
Ghi chép là phần hay bị bỏ nhất, nhưng lại quyết định chất lượng việc so sánh về sau. Mỗi căn một trang hoặc hai trang, chia sẵn các ô như sau:
| Ô ghi | Ghi gì | Ví dụ cách ghi |
|---|---|---|
| Thông tin chung | Địa chỉ, ngày giờ xem, thời tiết, ai dẫn xem | Xem lần 2, chiều sau mưa, chủ nhà dẫn |
| Ngõ và xung quanh | Độ rộng, ngập, cống, tiếng ồn | Ngõ hẹp nhất khoảng hai mét, cống trước cửa |
| Từng tầng | Vết ố, nứt, mùi, cửa, cầu thang | Tầng 2 phòng sau, góc trần ố vàng, khô |
| Mái, sân thượng | Đọng nước, ngói, bồn nước | Chưa lên được mái, cần xem lại |
| Điện, nước | Ổ cắm, dây, áp lực nước, thoát sàn | Hai ổ tầng 3 không có điện |
| Lời chủ nhà | Năm xây, lần sửa, lý do bán | Nâng tầng 3 khoảng mười năm trước |
| Việc tiếp theo | Cần hỏi gì, mời ai | Mời thợ chống thấm, hỏi giấy phép nâng tầng |
Ghi ngay trong lúc xem hoặc trong vòng một giờ sau đó. Ghi bằng ngôn ngữ của mình, ngắn, có vị trí. Cuối trang, tự cho căn nhà một nhận xét chung bằng một hai câu, chẳng hạn "khung nhà ổn, nước là vấn đề chính". Câu tóm tắt này rất có ích khi bạn đã xem năm sáu căn và các chi tiết bắt đầu lẫn vào nhau.
Những thứ không cần mang và những việc không nên làm
Không cần mang búa, đục, tua vít hay thang. Gõ thử tường bằng búa, cạy gạch, tháo nắp hộp kỹ thuật là việc của thợ khi đã có sự đồng ý của chủ nhà, và có thể gây hư hỏng mà bạn phải chịu trách nhiệm. Thay vì gõ búa, có thể gõ nhẹ bằng khớp ngón tay hoặc gót giày lên sàn gạch để nghe tiếng bộp.
Không cần mua máy đo độ ẩm, máy dò kim loại hay camera nhiệt chỉ cho mấy lần đi xem nhà. Các thiết bị này cho số liệu mà người không quen rất dễ đọc sai. Nếu căn nhà có dấu hiệu đáng ngờ, chi phí mời thợ hoặc kỹ sư có thiết bị và kinh nghiệm thường hợp lý hơn nhiều.
Không trèo lên mái ngói, mái tôn, không đứng lên lan can hay bậu cửa sổ để nhìn cho rõ, không mở tủ điện, không thử van gas. Nếu một chỗ không xem được an toàn, ghi "chưa xem được" và tính cách xem ở lần sau. Một ô trống trung thực trong sổ có giá trị hơn một ô đánh dấu ổn mà thật ra bạn chưa thấy.
Câu hỏi thường gặp
Đi xem nhà cũ cần mang theo những gì?
Bộ tối thiểu gồm đèn pin, thước cuộn năm mét, một cục sạc điện thoại hoặc đèn ngủ nhỏ để cắm thử ổ điện, một viên bi, điện thoại sạc đầy và cuốn sổ ghi. Nếu xem sau mưa, mang thêm áo mưa và dép đi nước để đi ngõ ướt an toàn.
Có nên dùng bút thử điện khi đi xem nhà không?
Chỉ nên dùng nếu đã quen và dùng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Người chưa từng dùng nên cắm thử một cục sạc điện thoại vào ổ để biết có điện hay không. Không mở mặt ổ cắm, không mở tủ điện, không chạm dây lộ ra; phần kiểm tra sâu để thợ điện làm.
Đặt viên bi lăn trên sàn nói lên điều gì?
Viên bi lăn chậm về cùng một phía ở nhiều phòng liên tiếp có thể là dấu hiệu sàn hoặc nhà đã lún lệch, cần mời kỹ sư xem. Lăn ở một phòng thường chỉ do gạch lát không phẳng. Sàn nhà vệ sinh, ban công dốc về lỗ thoát là đúng thiết kế.
Có cần mua máy đo độ ẩm để đi xem nhà không?
Không cần với người mua bình thường. Máy đo cho con số dễ đọc sai nếu không biết cách đặt máy và so sánh với vùng đối chứng. Nếu thấy dấu hiệu thấm đáng ngờ, mời thợ chống thấm có kinh nghiệm xem tận nơi sẽ cho kết luận đáng tin hơn.
Nên chụp ảnh nhà cũ khi đi xem như thế nào?
Chụp theo đúng thứ tự đi, mỗi phòng một ảnh toàn cảnh rồi mới chụp cận những chỗ đáng ngờ, để về nhà còn biết vết đó ở đâu. Quay video ngắn ở chỗ ẩm, chỗ nứt. Xin phép chủ nhà trước và tránh chụp giấy tờ tuỳ thân, đồ riêng tư.
Ghi chép khi xem nhiều căn nhà cũ sao cho dễ so sánh?
Dùng cùng một mẫu trang cho mọi căn, chia ô theo ngõ, từng tầng, mái, điện nước, lời chủ nhà và việc tiếp theo. Ghi trong lúc xem hoặc ngay sau đó, kết thúc bằng một hai câu nhận xét chung. Mẫu giống nhau giúp đặt các căn cạnh nhau rất nhanh.