Tường chung là bức tường xây trên đường ranh giữa hai nhà, mỗi bên dùng một mặt. Theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự 2015, mốc giới ngăn cách như vậy thuộc sở hữu chung của hai bên: cùng có quyền sử dụng, cùng chịu chi phí giữ gìn, và không bên nào được tự ý đục phá, gác thêm kết cấu khi bên kia chưa đồng ý.
Với người mua nhà phố cũ, tường chung quyết định nhiều thứ hơn bạn nghĩ: ai sửa khi thấm, có được đục cửa sổ, đặt dầm, có được đập nhà xây lại theo ý mình hay không. Bài này giúp bạn nhận ra tường giữa hai nhà thuộc kiểu nào khi đi xem, hiểu nguyên lý sở hữu và sửa chữa, và biết ghi gì vào giấy tờ trước khi mua.
Ba kiểu tường giữa hai nhà
Tường chung xây trên ranh. Tim tường nằm đúng đường ranh, nửa tường trên đất nhà này, nửa trên đất nhà kia. Hai nhà dùng chung một lớp gạch, thường gặp ở dãy nhà xây cùng thời hoặc nhà cũ chia từ một thửa lớn. Đây là kiểu cần thoả thuận nhiều nhất khi sửa, xây lại.
Tường riêng sát ranh. Mỗi nhà một bức tường riêng nằm trên đất của mình, hai tường áp sát nhau hoặc cách một khe nhỏ. Nhìn từ trong nhà không phân biệt được, phải xem từ sân thượng, đầu hồi hoặc mặt tiền.
Tường dựa. Tường thuộc một nhà, nhà bên xây sau và tựa vào, có khi gác cả dầm, sàn, mái lên. Về nguồn gốc là tường riêng, nhưng thực tế đã thành chỗ dựa của nhà bên, nên mọi việc đập phá đều ảnh hưởng hai nhà.
Kiểu lai. Nhiều nhà cũ có tầng dưới dùng tường chung, tầng trên mỗi nhà xây tường riêng sau khi nâng tầng, hoặc ngược lại. Cần xem từng tầng, không suy từ một tầng ra cả nhà.
Nhận ra tường chung khi đi xem nhà
Không cần đục phá, người mua vẫn có nhiều cách để đoán kiểu tường trong một buổi xem:
- Lên sân thượng nhìn đỉnh tường: một bức liền giữa hai nhà hay hai bức có khe, có hai lớp vữa trát khác nhau.
- Nhìn mặt tiền chỗ giáp nhà bên: có đường khe chạy dọc từ trên xuống hay gạch liền một khối.
- Ước bề dày tường ở khung cửa sổ, cửa đi gần tường biên. Tường mỏng bất thường ở nhà nhiều tầng có thể là tường chung cũ được dùng làm tường chịu lực cho cả hai nhà.
- Quan sát dầm, sàn: đầu dầm có gác vào tường biên không, nhà bên cao hơn hay thấp hơn mấy tầng.
- Nghe khi gõ nhẹ: tường hai lớp có khe thường cho âm khác tường đặc một lớp, dù cách này chỉ để tham khảo.
- Xem bản vẽ xin phép, bản vẽ hoàn công nếu có: tường biên ghi là tường riêng hay tường chung.
Nếu vẫn không chắc, hỏi thẳng chủ nhà và nhà bên. Câu trả lời của hai bên trùng nhau là thông tin tốt; vênh nhau thì cần ghi lại để hỏi tiếp.
Nguyên lý sở hữu và quyền với tường chung
Bộ luật Dân sự 2015 có các quy định về mốc giới ngăn cách giữa các bất động sản liền kề. Theo nguyên lý, chủ sở hữu bất động sản liền kề chỉ được dựng cột mốc, hàng rào, xây tường ngăn trên phần đất của mình; còn khi hai bên thoả thuận dựng trên ranh giới thì mốc giới ấy là sở hữu chung. Với tường chung, mỗi bên được sử dụng phần tường phía mình theo công năng bình thường, nhưng không được làm gì gây hại cho bên kia hoặc cho chính bức tường.
Trên thực tế, điều đó có nghĩa: muốn trổ cửa sổ, đục lỗ đặt dầm, gắn kết cấu nặng, nâng tường lên cao, hay đập bỏ bức tường, cần sự đồng ý của nhà bên. Ngược lại, nhà bên cũng không được tự làm những việc đó với bức tường mà bạn sắp mua chung. Treo tranh, sơn lại, đóng kệ nhẹ ở mặt tường phía mình là sử dụng bình thường.
Quy định về xây dựng còn đặt thêm yêu cầu về an toàn công trình liền kề khi thi công. Chi tiết có thể khác theo văn bản hiện hành và hướng dẫn của từng tỉnh, nên khi có ý định sửa lớn liên quan tới tường chung, hãy tra quy định hiện hành và hỏi cơ quan quản lý xây dựng ở xã, phường trước.
Hỏng thì ai sửa: thấm, nứt, bong tróc
Theo nguyên lý sở hữu chung, chi phí giữ gìn, sửa chữa tường chung do hai bên cùng chịu, trừ khi hư hỏng do lỗi của một bên. Ví dụ, tường thấm vì máng nước nhà bên tràn xuống, vì nhà bên đục tường lắp điều hoà không bịt kín, thì bên gây ra thường phải chịu. Tường nứt vì lâu năm, vì lún đều cả dãy, thì là chuyện chung.
Vấn đề là tường thấm thường lộ ra phía nhà bạn trong khi nguồn nước lại nằm phía nhà bên: sân thượng không chống thấm, ống thoát nước rò trong tường, chậu cây sát tường. Khi đi xem, nếu thấy vệt ẩm, rêu, sơn phồng trên tường biên, hãy hỏi chủ nhà đã từng trao đổi với nhà bên chưa, nhà bên phản ứng thế nào. Một nhà bên hợp tác là tài sản vô hình của căn nhà; một nhà bên đã từng từ chối sửa là chi phí ẩn.
Những vết nứt chéo, nứt rộng, nứt kèm cửa kẹt, sàn nghiêng là dấu hiệu kết cấu, không phải chuyện thấm thông thường. Với các dấu hiệu này, người mua nên mời kỹ sư xem trước khi quyết định, vì tường chung nứt có thể liên quan tới móng của cả hai nhà. Bài này chỉ nhắc để bạn biết cần mời ai, phần chẩn đoán kết cấu thuộc chuyên môn của kỹ sư.
Muốn đập xây lại: thứ tự việc khi có tường chung
Nhiều người mua nhà cũ với ý định đập đi xây mới. Với nhà dùng tường chung, việc này phức tạp hơn nhiều so với nhà có tường riêng, và nên hình dung trước khi xuống tiền:
- Nhờ kỹ sư xác định tường giữa hai nhà là tường chung, tường riêng hay tường dựa, và nhà bên đang gác những gì lên đó.
- Nói chuyện sớm với nhà bên về ý định xây lại. Hỏi ý họ về việc giữ tường chung, xây tường riêng của mình lùi vào, hay cùng xây lại tường mới.
- Nếu phải giữ tường chung, thiết kế nhà mới cần tính phương án không làm yếu bức tường đó. Nếu xây tường riêng lùi vào, chấp nhận mất một phần diện tích.
- Lập biên bản hiện trạng nhà liền kề có ảnh chụp, có chữ ký hai bên trước khi khởi công, để phân định hư hỏng phát sinh.
- Làm thủ tục cấp phép xây dựng theo quy định hiện hành, trong hồ sơ thể hiện rõ phương án xử lý tường giáp ranh.
- Khi thi công, bên thi công phải có biện pháp chống đỡ, bảo vệ nhà bên; tuyệt đối không tự đục phá tường chung khi chưa có ý kiến kỹ sư.
Tính cả phương án nhà bên không đồng ý: lúc đó bạn có còn muốn mua căn này không? Câu hỏi đó nên được trả lời trước khi đặt cọc, không phải sau khi đã là chủ nhà.
Sống chung một bức tường sau khi đã mua
Mua nhà có tường chung nghĩa là bạn đang mua cả một mối quan hệ lâu dài với nhà bên. Những việc nhỏ hằng ngày cũng liên quan tới bức tường: đóng đinh treo kệ sâu bao nhiêu, đặt máy giặt rung sát tường, chậu cây tưới nước dựa tường, khoan lỗ đi ống điều hoà. Làm không khéo, nhà bên nghe tiếng khoan, thấy vết ẩm, và câu chuyện bắt đầu từ đó.
Một thói quen tốt là báo trước cho nhà bên khi định làm việc gì có tiếng ồn hoặc có tác động lên tường, dù về nguyên tắc đó là phần sử dụng bình thường phía bạn. Khi phát hiện vết thấm, vết nứt mới, chụp ảnh, ghi ngày, rồi mời nhà bên cùng xem trước khi tự sửa. Cách này giúp hai bên cùng thấy hiện trạng, tránh chuyện về sau người này đổ cho người kia.
Với những việc lớn hơn như chống thấm lại cả bức tường, cần dựng giàn giáo phía nhà bên, hoặc thay mái giáp tường, nên có một tờ thoả thuận ngắn ghi phần việc, thời gian, ai chịu chi phí phần nào. Tờ giấy đó không cần phức tạp, nhưng là bằng chứng về sự đồng ý của hai bên. Cất bản gốc vào hồ sơ ngôi nhà, cùng với ảnh hiện trạng ngày nhận nhà, để người mua sau này cũng hiểu lịch sử bức tường.
Hỏi chủ cũ, hỏi nhà bên và ghi vào hợp đồng
Ghi lại câu trả lời, càng cụ thể càng tốt, và đưa những điểm quan trọng thành điều khoản:
- Hỏi chủ cũ: tường biên hai bên là tường gì, xây năm nào, ai xây; có giấy tờ thoả thuận nào với nhà bên về tường không.
- Hỏi chủ cũ: nhà bên có gác dầm, đục cửa, gắn đồ lên tường chung không; đã từng sửa tường chung chưa, chia chi phí ra sao.
- Hỏi nhà bên: họ biết bức tường là của ai, có kế hoạch xây lại nhà trong thời gian tới không.
- Ghi vào hợp đồng: hiện trạng tường biên theo hiểu biết của người bán, các thoả thuận cũ với nhà bên được bàn giao kèm bản sao.
- Ghi vào hợp đồng: người bán cam kết không có tranh chấp đang diễn ra về tường hay ranh giới tại thời điểm ký.
- Lưu ảnh chụp hiện trạng tường biên hai phía vào hồ sơ ngôi nhà ngay ngày nhận nhà.
Các tình huống tường chung có tranh chấp, có thoả thuận bằng giấy tay từ nhiều năm trước, hay có kế hoạch xây lại cụ thể nên được hỏi luật sư trên AI Cố Vấn kèm giấy tờ thật, vì cách xử lý phụ thuộc từng chi tiết của căn nhà.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết tường giữa hai nhà là tường chung hay tường riêng?
Xem từ sân thượng, mặt tiền và đầu hồi xem có một bức liền hay hai bức có khe, đối chiếu bản vẽ xin phép nếu có, và hỏi cả chủ nhà lẫn nhà bên. Khi vẫn không chắc, nhờ kỹ sư xem trực tiếp.
Tường chung bị thấm thì ai phải sửa?
Theo nguyên lý sở hữu chung, hai bên cùng chịu chi phí giữ gìn bức tường, trừ khi hư hỏng do lỗi của một bên. Nếu nguồn nước thấm đến từ máng nước hay sân thượng nhà bên, bên đó thường phải xử lý.
Có được tự đục cửa sổ vào tường chung không?
Không nên tự làm. Trổ cửa, đục lỗ, gác dầm vào tường chung cần sự đồng ý của nhà bên, đồng thời phải tuân thủ quy định về xây dựng hiện hành. Làm khi chưa thoả thuận dễ dẫn tới tranh chấp và ảnh hưởng an toàn.
Mua nhà cũ có tường chung có xây lại nhà được không?
Được, nhưng phức tạp hơn nhà có tường riêng. Cần thoả thuận với nhà bên về phương án giữ hay thay tường, xin phép xây dựng theo quy định và có biện pháp bảo vệ nhà liền kề khi thi công.
Nhà bên gác dầm lên tường nhà mình thì xử lý thế nào?
Trước hết xác định bức tường thuộc ai và việc gác dầm có từ bao giờ, có thoả thuận không. Ghi nhận hiện trạng, trao đổi với nhà bên, và nếu có ý định sửa lớn thì hỏi kỹ sư cùng luật sư trước khi làm.
Có nên ghi chuyện tường chung vào hợp đồng mua nhà không?
Nên. Hợp đồng có thể ghi hiện trạng tường biên theo hiểu biết của người bán, các thoả thuận cũ với nhà bên và cam kết không có tranh chấp đang diễn ra, kèm ảnh chụp hiện trạng lưu cùng hồ sơ.