Khi mua nhà cũ, những thứ nằm ở mép nhà như mái đua sang, máng nước đổ sang, cửa sổ hay ban công nhìn thẳng vào nhà bên, cục nóng điều hoà thổi sang hàng xóm thường bị bỏ qua vì chúng nhỏ. Nhưng đây lại là nguồn va chạm hằng ngày phổ biến nhất giữa các nhà liền kề, và người mua mới thường là người phải đứng ra giải quyết.
Theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự 2015, chủ nhà phải lắp đặt đường dẫn nước mưa sao cho nước không chảy sang nhà bên, và việc mở cửa sổ, lỗ thông hơi nhìn sang nhà bên phải theo khoảng cách mà pháp luật xây dựng quy định. Bài này chỉ cách nhìn từng thứ ở mép nhà khi đi xem, câu nên hỏi, và cách ghi nhận để không phải nhận cả phần va chạm của chủ trước.
Vì sao chuyện ở mép nhà hay thành chuyện lớn
Nhà phố cũ thường xây sát nhau, mỗi nhà được sửa ở một thời điểm khác nhau, bởi những người thợ khác nhau. Nhà này lợp lại mái tôn cho mép mái chìa thêm ra vài tấc, nhà kia nâng tầng mở thêm cửa sổ hông, nhà khác treo cục nóng điều hoà ra phía khe giữa hai nhà. Mỗi việc lúc làm đều có vẻ nhỏ, và người hàng xóm lúc ấy có thể không phản đối vì nể nhau.
Vấn đề nảy sinh khi một bên đổi chủ. Người chủ mới của nhà bên có thể không còn dễ tính như người cũ; hoặc chính bạn, khi mua nhà, phát hiện mái nhà bên đổ nước xuống sân mình mỗi trận mưa mà chủ cũ đã chịu đựng nhiều năm. Những thoả thuận miệng giữa chủ cũ và hàng xóm không tự động chuyển sang người mua, và cũng không ai ghi lại.
Một lý do khác là những chi tiết này nằm đúng trên ranh hoặc vượt qua ranh. Mép mái chìa sang không gian phía trên đất nhà bên, ống thoát nước đặt trong khe đất của nhà bên. Khi một bên muốn xây lại, nâng tầng hay đo đạc làm sổ, các chi tiết đó lập tức trở thành câu hỏi về ranh giới, chứ không còn là chuyện tiện hay bất tiện. Vì vậy nên soi chúng kỹ ngay từ lúc đi xem, trong cùng nhóm việc với đo đạc và tường chung.
Nước mưa: đổ về đâu, ai chịu
Nguyên lý chung. Mỗi nhà phải dẫn nước mưa từ mái nhà mình xuống phần đất nhà mình hoặc vào hệ thống thoát nước chung, không để chảy tràn sang nhà bên. Đây là nguyên lý từ Bộ luật Dân sự 2015, áp cho cả hai chiều: nhà bạn không được đổ sang nhà bên, nhà bên cũng vậy.
Máng nước chung giữa hai mái. Nhiều nhà cũ có hai mái dốc chụm vào nhau, dùng chung một máng ở giữa. Máng này hỏng thì nước tràn vào cả hai nhà, sửa thì cần hai bên phối hợp. Hỏi chủ cũ máng chung đã thay lần cuối khi nào, ai trả tiền.
Ống thoát đứng đổ vào khe đất. Ống thoát nước mái chạy xuống khe giữa hai nhà rồi đổ ra đất. Nước lâu ngày ngấm vào chân tường, móng của cả hai nhà. Xem chân tường biên có ẩm, rêu, bong lớp trát không.
Mái nhà bên cao hơn. Nhà bên cao hơn vài tầng, nước mưa hắt từ mái họ xuống sân thượng nhà mình là chuyện phổ biến. Đây không hẳn là lỗi của ai, nhưng nếu nhà bên có ống xả trực tiếp xuống mái nhà mình thì cần hỏi.
Cách xem. Lý tưởng nhất là đi xem ngay sau một trận mưa, hoặc nhờ chủ nhà xả nước lên sân thượng để xem nước chảy về đâu. Vệt nước, rêu, vết ố trên tường biên kể lại đường đi của nước nhiều năm.
Mái đua, mái tôn, mái che chồng sang
Phần mái là phần khó thấy nhất khi đứng dưới đất. Nên lên sân thượng hoặc nhìn từ cửa sổ tầng trên của chính căn nhà để xem:
- Mép mái của căn nhà có chìa ra phía trên đất nhà bên không, hay ngược lại mái nhà bên chìa sang phía mình.
- Mái tôn che sân thượng có gác lên tường chung hay tường nhà bên không, có bắt vít vào tường nhà bên không.
- Có tấm tôn, tấm nhựa nối giữa hai nhà để che khe, ai lắp, ai sửa khi dột.
- Mái che sân sau, mái che giếng trời có lấn sang không gian phía trên đất nhà bên không.
- Ăng-ten, bồn nước, khung giàn phơi đặt sát mép, có chân đặt trên tường chung không.
- Vết dột trên trần tầng trên cùng ở phía giáp nhà bên, thường là dấu hiệu khe giữa hai mái không kín.
Các phần chìa sang thường không gây chuyện khi hai nhà còn sống hoà thuận, nhưng khi nhà bên xây lại, họ có quyền yêu cầu tháo phần đang chiếm không gian phía trên đất của họ. Người mua cần tính tới khả năng đó và chi phí làm lại mái nếu phải thu mép mái về.
Cửa sổ, lỗ thông gió, ban công nhìn sang nhà bên
Bộ luật Dân sự 2015 quy định về nguyên tắc việc trổ cửa sổ, cửa thông hơi, lỗ thông sáng nhìn sang nhà bên phải đặt cách mốc giới theo khoảng cách của pháp luật về xây dựng; còn quy chuẩn xây dựng hiện hành đặt các yêu cầu cụ thể cho nhà ở liền kề. Không nên dựa vào trí nhớ về một con số mét nào đó, vì quy chuẩn được sửa theo từng thời kỳ và có điều kiện đi kèm. Khi cần, tra quy chuẩn hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý xây dựng ở xã, phường.
Trong thực tế mua nhà cũ, câu hỏi thường không phải là luật nói gì, mà là cửa sổ hông của căn nhà đã có từ khi nào, có được thể hiện trên giấy phép xây dựng hay không, và nhà bên đã từng phản đối chưa. Nhiều nhà cũ có cửa sổ hông nhìn ra khoảng trống đất nhà bên; khi nhà bên xây lên, cửa sổ đó bị bít lại, phòng mất sáng, mất gió. Người mua nên đánh giá căn phòng như thể cửa sổ hông không còn, vì đó là kịch bản có thể xảy ra.
Ngược lại, nếu nhà bên có cửa sổ, ban công nhìn thẳng vào sân, phòng ngủ của căn nhà định mua, bạn cũng nên biết trước để tính chuyện riêng tư và cách che chắn. Ghi lại hiện trạng cửa sổ hai phía bằng ảnh có ngày tháng.
Cục nóng điều hoà, ống khói bếp, ống thoát hơi
Đây là nhóm thiết bị hay gây khó chịu cho hàng xóm nhất, vì chúng xả nhiệt, khói, mùi, tiếng ồn ra phía ngoài. Khi đi xem, để ý:
- Cục nóng điều hoà của căn nhà đặt ở đâu, thổi về phía nào, có thổi thẳng vào cửa sổ, ban công nhà bên không.
- Cục nóng của nhà bên có thổi vào sân, cửa sổ phòng ngủ của căn nhà định mua không.
- Ống khói bếp, ống hút mùi xả ra khe giữa hai nhà hay lên mái.
- Ống thoát hơi bể phốt, ống thông hơi nhà vệ sinh đặt ở đâu, có gần cửa sổ nhà bên không.
- Nước ngưng của điều hoà nhỏ xuống đâu, có rơi xuống sân, lối đi của nhà bên không.
- Hỏi chủ nhà đã từng bị hàng xóm phàn nàn về các thiết bị này chưa, và đã xử lý thế nào.
Những chuyện này không lớn về pháp lý nhưng ảnh hưởng nhiều tới quan hệ với hàng xóm. Biết trước để bạn tính chi phí dời thiết bị khi sửa nhà, và có cách nói chuyện từ ngày đầu.
Bảng soi nhanh khi đi xem
Mang theo bảng này khi lên sân thượng và đi một vòng quanh mép nhà. Mỗi dòng nên có ảnh chụp kèm.
| Hạng mục | Điều cần nhìn | Câu nên hỏi | Nên ghi vào giấy tờ |
|---|---|---|---|
| Máng nước, ống thoát mái | Nước đổ về đâu, máng chung hay riêng | Máng thay lần cuối khi nào, ai trả | Hiện trạng máng chung, thoả thuận sửa chữa cũ nếu có |
| Mép mái, mái tôn | Có chìa sang không gian nhà bên không | Nhà bên đã nhắc chuyện mép mái chưa | Mô tả phần chìa sang và thoả thuận với nhà bên |
| Cửa sổ hông | Nhìn ra đất trống hay nhà bên | Có trong giấy phép không, nhà bên phản đối chưa | Hiện trạng, nguồn gốc theo lời người bán |
| Cục nóng, ống khói | Thổi, xả về phía nào | Đã có ai phàn nàn chưa | Không bắt buộc, ghi chú trong hồ sơ ngôi nhà |
| Vết dột, vết ẩm tường biên | Vị trí, độ mới cũ | Nguồn nước từ nhà mình hay nhà bên | Cam kết của người bán về các lần sửa và thoả thuận cũ |
Bảng này không thay cho việc mời thợ hay kỹ sư khi thấy dấu hiệu dột, thấm nghiêm trọng. Nó giúp bạn không bỏ sót những chỗ dễ thành chuyện sau khi đã dọn vào.
Ghi nhận trước khi mua và khi đã nhận nhà
Mọi thoả thuận miệng giữa chủ cũ và hàng xóm về máng nước, mái, cửa sổ đều có thể biến mất khi chủ cũ chuyển đi. Nếu có thoả thuận quan trọng, đề nghị người bán ghi lại bằng văn bản, tốt nhất có chữ ký của nhà bên, và bàn giao cùng giấy tờ nhà. Ít nhất, hợp đồng mua bán nên có một đoạn mô tả hiện trạng các chi tiết giáp ranh theo hiểu biết của người bán.
Ngày nhận nhà, chụp lại toàn bộ mép mái, máng nước, tường biên, cửa sổ hông, vị trí thiết bị, ghi ngày. Bộ ảnh này là mốc để sau này phân biệt đâu là hiện trạng khi mua, đâu là thay đổi do ai làm. Nếu nhà bên sửa nhà sau đó, bạn có căn cứ để trao đổi.
Khi va chạm đã xảy ra mà nói chuyện không xong, con đường thông thường là hoà giải ở tổ dân phố, UBND xã, phường trước khi tính tới các cách khác. Trường hợp nhà bên yêu cầu tháo dỡ phần mái, bít cửa sổ, hoặc có tranh chấp kéo dài từ thời chủ cũ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn kèm ảnh và giấy tờ để được hướng dẫn theo văn bản hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Mái nhà mình chìa sang không gian phía trên đất nhà bên có sao không?
Khi hai nhà còn thoả thuận được thì thường không thành chuyện, nhưng phần mái đó nằm phía trên đất của người khác. Khi nhà bên xây lại hoặc đổi chủ, họ có thể yêu cầu thu mép mái về, nên người mua cần tính trước khả năng này.
Nước mưa từ mái nhà bên đổ xuống sân nhà mình thì xử lý thế nào?
Theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự 2015, mỗi nhà phải dẫn nước mưa sao cho không chảy sang nhà bên. Ghi nhận hiện trạng, trao đổi với nhà bên để lắp máng, ống dẫn phù hợp, và hoà giải ở cơ sở nếu không thống nhất được.
Cửa sổ hông nhìn ra đất trống nhà bên có giữ được mãi không?
Không nên tin như vậy. Khi nhà bên xây lên, cửa sổ đó có thể bị che hoặc phải bít lại theo quy định. Người mua nên đánh giá căn phòng như thể cửa sổ hông không còn để khỏi thất vọng về sau.
Cục nóng điều hoà nhà bên thổi sang sân nhà mình có được yêu cầu dời không?
Có thể trao đổi để nhà bên điều chỉnh hướng thổi hoặc vị trí đặt. Đây chủ yếu là chuyện quan hệ hàng xóm; nói chuyện sớm, nhẹ nhàng thường hiệu quả hơn là để tích tụ rồi tranh cãi.
Thoả thuận miệng của chủ cũ với hàng xóm có còn giá trị khi mình mua nhà không?
Thoả thuận miệng khó chứng minh và thường không tự động chuyển sang người mua. Nên đề nghị người bán ghi lại các thoả thuận quan trọng thành văn bản, có chữ ký nhà bên nếu được, và bàn giao cùng giấy tờ nhà.
Đi xem nhà lúc trời nắng thì kiểm máng nước thế nào?
Có thể nhờ chủ nhà xả nước lên sân thượng, mái để xem nước chảy về đâu, đồng thời quan sát vệt nước, rêu, vết ố trên tường biên và trần tầng trên cùng. Nếu được, hẹn xem lại sau một trận mưa lớn.