Nên mời thợ hoặc kỹ sư đi xem nhà cũ cùng khi bạn đã thấy dấu hiệu mà mình không tự đánh giá được, và trước khi đặt cọc: thợ chống thấm cho vết ẩm, thợ điện cho hệ thống điện cũ, thợ nước cho áp lực yếu và rò rỉ, thợ mái cho ngói tôn, người diệt mối cho dấu hiệu mối, kỹ sư kết cấu cho vết nứt có hướng, lún lệch hay khi định nâng tầng.
Không phải căn nhà nào cũng cần cả đoàn người đi xem. Bài này giúp bạn chọn đúng người cho đúng việc, chuẩn bị để buổi xem ngắn mà đủ, hỏi những câu giúp ra quyết định, và đọc báo giá, nhận xét của thợ cho đúng mức, kể cả khi người thợ đó mong được nhận việc sửa.
Khi nào tự xem là đủ, khi nào cần người có nghề
Người mua tự xem được khá nhiều: vết ố, chân tường ẩm, gạch bộp, cửa kẹt, ổ điện không hoạt động, nước yếu, mùi cống. Với những căn mới qua lần xem đầu, chưa chắc có mua hay không, tự xem là đủ để loại bớt. Mời thợ cho mọi căn vừa tốn thời gian của bạn và của thợ, vừa làm chủ nhà ngại khi bạn còn chưa nghiêm túc.
Thời điểm nên mời là khi một căn đã vào danh sách ngắn và bạn có trong tay ghi chép với những ô "cần chuyên môn". Dấu hiệu cụ thể gồm: vệt ẩm mới sau mưa mà không rõ nguồn, nước đọng sân thượng, hệ thống điện đi nổi, cầu chì sứ, aptomat hay nhảy, nước vàng hoặc yếu ở tầng trên, mùn gỗ và đường đất trên khung cửa, ngói xô nhiều chỗ, vết nứt chéo hoặc xuyên tường, sàn dốc rõ, khe hở với nhà bên mở rộng.
Một trường hợp khác là khi bạn định làm việc lớn ngay sau khi mua: nâng tầng, đục thông phòng, thay cầu thang, mở rộng cửa. Khi đó cần kỹ sư xem trước để biết việc đó có khả thi với khung nhà hiện tại không, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới việc căn nhà có đáng mua với mục đích của bạn hay không.
Mời ai cho việc gì
Mỗi người có nghề nhìn một phần căn nhà. Bảng dưới gợi ý ai phù hợp với dấu hiệu nào và họ thường trả lời được câu hỏi gì:
| Dấu hiệu bạn thấy | Nên mời | Họ giúp trả lời |
|---|---|---|
| Vệt ẩm, ố trần, nước đọng sân thượng | Thợ chống thấm có kinh nghiệm | Nguồn nước từ đâu, xử lý cục bộ hay làm lại cả mảng |
| Điện cũ, dây nổi, hay nhảy aptomat | Thợ điện dân dụng | Thay một phần hay đi lại toàn bộ, chỗ nào nguy hiểm |
| Nước yếu, vàng, rò rỉ, thoát chậm | Thợ nước | Ống cũ hay tắc, rò ở đâu, có phải đục tường không |
| Ngói vỡ, tôn rỉ, xà gồ ẩm | Thợ mái | Thay vài tấm hay lợp lại, khung mái còn tốt không |
| Mùn gỗ, đường đất, gỗ rỗng | Người làm dịch vụ phòng chống mối | Mối đang hoạt động hay đã cũ, lan tới đâu |
| Nứt chéo, nứt xuyên, lún lệch, định nâng tầng | Kỹ sư kết cấu | Có nguy hiểm không, cần gia cố gì, có làm thêm được không |
| Kích thước lệch rõ so với sổ | Đơn vị đo đạc có chức năng | Diện tích, ranh giới thực tế so với giấy tờ |
Thường chỉ cần một hai người cho một căn, chọn theo nhóm vấn đề lớn nhất. Một thợ xây nhiều kinh nghiệm đôi khi nhìn được cả thấm, điện nước và mái ở mức sơ bộ; khi họ thấy vượt quá khả năng, họ sẽ khuyên mời người chuyên hơn. Việc đánh giá kết cấu chi tiết là một chủ đề riêng, ở đây chỉ cần biết khi nào nên gọi kỹ sư.
Thời điểm và sự đồng ý của chủ nhà
Buổi xem cùng thợ nên đặt sau lần xem thứ hai của bạn và trước khi đặt cọc. Sau đặt cọc mới phát hiện vấn đề lớn thì việc thương lượng khó hơn nhiều, có khi phải chọn giữa mất cọc và mua một căn nhà mình không muốn. Nếu người bán thúc đặt cọc gấp, có thể đề nghị ghi điều kiện đặt cọc gắn với kết quả kiểm tra của thợ trong một thời hạn ngắn, với sự tư vấn của người có chuyên môn pháp lý khi soạn.
Báo trước với chủ nhà rằng bạn sẽ đưa người có nghề đến, họ là ai, sẽ xem những phần nào, mất khoảng bao lâu, và cam kết không đục phá. Nếu thợ cần thử nước sân thượng hay nhà vệ sinh, hoặc cần mở nắp hộp kỹ thuật, nắp bể nước, phải được chủ nhà đồng ý trước và có mặt chủ nhà. Phần lớn người bán thiện chí sẽ đồng ý, vì một người mua đã đưa thợ đến là người mua nghiêm túc.
Chọn ngày phù hợp với việc cần xem: thợ chống thấm nên đi sau một trận mưa hoặc chuẩn bị thử nước; thợ điện nên đi lúc nhà đang dùng điện bình thường; thợ mái cần trời khô, có lối lên an toàn. Đừng xếp tất cả người vào cùng một lúc trong một căn nhà hẹp, vừa chật vừa khó theo dõi.
Chuẩn bị trước để buổi xem ngắn mà đủ
Người có nghề làm việc nhanh hơn rất nhiều khi được biết trước cần nhìn vào đâu. Trước buổi xem, gửi cho họ ảnh và video những chỗ đáng ngờ, kèm vị trí: "vệt ẩm trần phòng sau tầng hai, ngay dưới nhà vệ sinh tầng ba", "aptomat tổng ở chân cầu thang, chủ nhà nói hay nhảy khi bật bếp điện". Kể lại những gì chủ nhà và hàng xóm đã nói về các lần sửa, về ngập, về nứt.
Nói rõ phạm vi bạn muốn họ xem và câu hỏi bạn cần trả lời. Ví dụ với thợ chống thấm: xác định nguồn thấm, mức độ, cách xử lý hợp lý và ước lượng các khoản cấu thành chi phí. Với kỹ sư: vết nứt này có nguy hiểm không, có đang tiếp diễn không, có cần theo dõi hay gia cố, và nếu định nâng tầng thì khung nhà có chịu được không. Câu hỏi rõ thì câu trả lời rõ.
Thoả thuận trước chi phí cho buổi xem nếu có, và hình thức kết quả: nói miệng tại chỗ, nhắn lại vài dòng, hay một bản nhận xét có ảnh. Với kỹ sư, một bản nhận xét bằng văn bản có giá trị hơn nhiều khi bạn cần dùng để thương lượng hoặc đưa vào hợp đồng.
Trong buổi xem: hỏi gì, để ý gì
Trong buổi xem, việc của bạn là đi theo, quan sát và hỏi. Để thợ làm việc theo cách của họ, không thúc giục, không tranh luận về chẩn đoán. Hỏi ba nhóm câu: mức độ của vấn đề, nghĩa là có nguy hiểm, có gấp không, sống chung được bao lâu; cách xử lý, nghĩa là sửa cục bộ hay làm lại, phải đục phá những gì, làm trong bao lâu, có phải dọn ra ngoài không; và các khoản cấu thành chi phí, như vật tư, nhân công, phát sinh có thể gặp khi mở ra.
Hỏi thêm câu "nếu là nhà của anh thì anh có mua không với tình trạng này" thường cho bạn một câu trả lời thật lòng hơn mọi bảng báo giá. Không phải để thợ quyết định thay bạn, mà để biết họ nhìn tổng thể căn nhà ra sao.
Để ý không để thợ làm hư hỏng nhà của người bán: không đục thử, không cạy gạch, không tháo thiết bị nếu chưa được phép. Nếu thợ cần thử nghiệm gì có thể để lại dấu vết, dừng lại và hỏi chủ nhà trước. Chụp ảnh những chỗ thợ chỉ ra, ghi lại lời nhận xét ngay tại chỗ để về nhà không phải nhớ.
Những điều thợ và kỹ sư không trả lời thay bạn
Người có nghề trả lời được câu hỏi về hiện trạng vật lý của căn nhà, nhưng không trả lời được câu hỏi về giấy tờ. Thợ nhận ra được tầng ba xây sau, nhưng không nói được tầng ba đã có giấy phép hay được ghi trên sổ chưa. Kỹ sư thấy được ban công đua ra quá xa so với thông thường, nhưng việc ban công đó có vi phạm chỉ giới hay không phải tra ở cơ quan quản lý xây dựng và UBND phường, xã.
Thợ cũng không trả lời thay bạn câu hỏi về giá trị và lựa chọn. Một căn cần làm lại điện, chống thấm sân thượng và thay ống nước có thể vẫn là căn tốt với người sẵn sàng sửa, nhưng là gánh nặng với người cần dọn vào ngay. Đó là quyết định của gia đình bạn, dựa trên thời gian, sức lực và kế hoạch sống của mình.
Cuối cùng, thợ không thay được những lần xem của chính bạn. Họ đến một buổi, nhìn những gì được chỉ. Những thứ chỉ hiện ra theo thời gian, như ngập theo mùa, tiếng ồn ban đêm, quan hệ láng giềng, vẫn cần bạn tự quan sát và hỏi. Kết hợp cả ba nguồn: tự xem, hỏi người quanh nhà và đánh giá của người có nghề, mới cho bức tranh đủ.
Đọc kết quả cho đúng và dùng vào quyết định
Lời của thợ là đánh giá của một người, không phải kết luận cuối cùng. Thợ đi xem với hy vọng được nhận việc sửa dễ nói nặng hơn thực tế; ngược lại, thợ quen của người bán dễ nói nhẹ hơn. Với những hạng mục lớn, có thể mời hai người độc lập để so. Khi hai người nói giống nhau về nguồn gốc vấn đề, dù khác nhau về cách sửa, bạn có thể tin phần chẩn đoán hơn.
Báo giá sơ bộ ở giai đoạn này chỉ để ước lượng, chưa phải giá chốt. Điều quan trọng là thấy được quy mô: việc này thuộc loại vài ngày công hay phải làm lại cả hạng mục, phải dọn ra ngoài hay ở được trong lúc sửa. Cộng các hạng mục lại, bạn biết căn nhà thật sự cần đầu tư thêm bao nhiêu công sức và chi phí sau khi mua, so với khả năng của mình.
Kết quả có ba cách dùng. Một là quyết định đi tiếp hay dừng. Hai là thương lượng, đặt nhận xét và báo giá lên bàn một cách bình tĩnh, như căn cứ chứ không phải để hạ giá người bán; có bài riêng về cách thương lượng bằng kết quả kiểm tra. Ba là ghi vào hợp đồng những gì người bán cam kết sửa trước khi giao hoặc những tình trạng đã được hai bên ghi nhận.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên mời thợ đi xem nhà cũ cùng?
Khi căn nhà đã vào danh sách ngắn, bạn đã xem ít nhất hai lần và có những dấu hiệu mình không tự đánh giá được như vết ẩm không rõ nguồn, điện cũ, nước yếu, mái hỏng, mối. Nên mời trước khi đặt cọc để còn đủ thời gian quyết định và thương lượng.
Có cần mời kỹ sư kết cấu cho mọi căn nhà cũ không?
Không cần cho mọi căn. Nên mời khi thấy vết nứt chéo, nứt xuyên tường, sàn dốc rõ, lún lệch, khe hở với nhà bên mở rộng, hoặc khi bạn định nâng tầng, đục thông phòng sau khi mua. Những vết nứt chân chim nhỏ trên lớp vữa thường không cần.
Đưa thợ đến xem nhà có cần xin phép chủ nhà không?
Có. Báo trước người đến là ai, xem phần nào, mất bao lâu và cam kết không đục phá. Việc thử nước, mở nắp hộp kỹ thuật hay bể nước phải được chủ nhà đồng ý và có mặt chủ nhà. Người bán thiện chí thường đồng ý vì thấy người mua nghiêm túc.
Thợ báo vấn đề rất nặng thì có nên tin ngay không?
Nên nghe nghiêm túc nhưng kiểm chứng thêm, vì thợ mong nhận việc sửa dễ nói nặng hơn thực tế. Với hạng mục lớn, mời thêm một người độc lập để so. Hai người cùng chỉ ra một nguồn gốc vấn đề thì phần chẩn đoán đáng tin hơn.
Nên nhờ thợ trả lời những câu hỏi gì khi xem nhà?
Ba nhóm câu: mức độ vấn đề có nguy hiểm, có gấp không; cách xử lý là sửa cục bộ hay làm lại, có phải đục phá, phải dọn ra không; và các khoản cấu thành chi phí gồm vật tư, nhân công, phát sinh. Câu hỏi càng rõ, câu trả lời càng dùng được.
Kết quả kiểm tra của thợ dùng vào việc gì khi mua nhà?
Để quyết định có mua tiếp hay không, để thương lượng với người bán một cách có căn cứ, và để ghi vào hợp đồng những gì người bán cam kết sửa trước khi giao hay những tình trạng hai bên đã ghi nhận. Nhận xét bằng văn bản có ảnh có giá trị hơn lời nói.