Chủ nhà đã chuyển đi nơi khác vẫn bán được căn nhà cũ nếu chia việc rõ ràng: việc nào cần chính mình có mặt, việc nào uỷ quyền cho người tin cậy, uỷ quyền đúng phạm vi cần thiết, giữ căn nhà trống an toàn và trông như có người chăm, rồi ký kết và nhận tiền theo cách hạn chế rủi ro. Bán nhà từ xa không khó vì thủ tục, mà khó vì người bán không thể tự kiểm soát mọi chuyện diễn ra ở căn nhà.
Trường hợp này rất hay gặp: chuyển công tác, theo con cái, ra nước ngoài, hay đơn giản là đã mua nhà mới ở tỉnh khác. Bài này đi qua những quyết định người bán nên đưa ra trước khi rời đi hoặc ngay khi bắt đầu rao bán, theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự 2015 về uỷ quyền và đại diện; thủ tục cụ thể cần hỏi tổ chức hành nghề công chứng.
Việc nào phải có mặt, việc nào không
Hầu hết các bước trong một giao dịch bán nhà có thể chia thành hai nhóm. Nhóm cần người có mặt tại căn nhà: mở cửa cho người mua xem, đón thợ hay kỹ sư của bên mua, kiểm tra nhà định kỳ, bàn giao chìa và chốt điện nước. Nhóm cần chữ ký có giá trị pháp lý: ký đặt cọc, ký hợp đồng chuyển nhượng tại tổ chức công chứng, nộp hồ sơ đăng ký biến động, nộp thuế.
Nhóm thứ nhất có thể giao cho người thân, hàng xóm tin cậy hay người được thuê, chỉ cần thoả thuận rõ ràng và không nhất thiết phải công chứng. Nhóm thứ hai thì người bán hoặc tự về ký, hoặc uỷ quyền cho người khác ký thay bằng văn bản uỷ quyền đúng hình thức. Đây là chỗ cần cẩn thận nhất.
Nhiều người bán chọn cách lai: giao việc dẫn xem cho người thân ở gần, còn những lần ký quan trọng thì tự về một chuyến. Cách này tốn công đi lại nhưng giữ quyền quyết định trong tay. Nếu khoảng cách quá xa hoặc sức khoẻ không cho phép, uỷ quyền ký là cần thiết, nhưng phải thiết kế kỹ phạm vi.
Uỷ quyền: đúng người, đúng phạm vi
Chọn người được uỷ quyền. Ưu tiên người thân có quan hệ lâu dài, có hiểu biết cơ bản về giấy tờ, sống gần căn nhà. Tránh uỷ quyền cho người mới quen hay người môi giới chỉ vì tiện, nhất là uỷ quyền ký kết và nhận tiền.
Tách uỷ quyền dẫn xem và uỷ quyền ký. Dẫn xem không cần văn bản công chứng. Uỷ quyền ký hợp đồng chuyển nhượng thì cần văn bản uỷ quyền theo hình thức pháp luật yêu cầu, thường là công chứng. Không gộp hai việc vào một văn bản rộng.
Ghi phạm vi cụ thể. Văn bản uỷ quyền nên nêu rõ căn nhà nào, được ký loại giấy tờ nào, có được nhận tiền hay không, có giới hạn giá bán tối thiểu hay không, thời hạn uỷ quyền đến bao giờ. Phạm vi càng cụ thể, rủi ro càng nhỏ.
Cẩn trọng với uỷ quyền toàn quyền. Văn bản cho phép “toàn quyền định đoạt” căn nhà, kể cả thế chấp, tặng cho, nhận tiền, là loại uỷ quyền rủi ro nhất. Chỉ dùng khi thật sự cần và người được uỷ quyền là người tuyệt đối tin cậy.
Biết cách chấm dứt. Hỏi tổ chức công chứng về cách huỷ bỏ, chấm dứt uỷ quyền khi cần. Giữ liên lạc thường xuyên với người được uỷ quyền và yêu cầu báo trước mọi bước quan trọng.
Giữ chìa và quản lý lịch xem nhà
Số chìa khoá càng ít, càng dễ kiểm soát. Một bộ giao cho người được uỷ quyền dẫn xem, một bộ dự phòng giữ ở người thứ hai tin cậy, chủ nhà giữ một bộ. Không giao chìa cho từng người môi giới khác nhau, không để chìa dưới chậu cây hay hộp điện. Nếu đã từng cho người khác thuê hay mượn nhà, cân nhắc thay ổ khoá trước khi bắt đầu rao bán.
Lịch xem nhà nên có một người điều phối duy nhất, ghi lại ngày, giờ, ai đến, ai dẫn, nhận xét của người xem. Chủ nhà ở xa xem được lịch này qua tin nhắn hay một bảng chia sẻ đơn giản. Như vậy chủ nhà biết căn nhà có bao nhiêu người quan tâm, và nếu có gì bất thường thì biết lần cuối ai đã vào nhà.
Người dẫn xem nên đi cùng khách suốt buổi, khoá cửa, kiểm tra cửa sổ, tắt điện trước khi ra về. Mỗi lần xem xong gửi cho chủ nhà vài dòng và một hai tấm ảnh hiện trạng. Thói quen đơn giản này giúp phát hiện sớm những thay đổi như cửa bị cạy, ống nước rò, mái dột sau mưa.
An toàn cho căn nhà để trống
Nhà vắng chủ dễ gặp những sự cố không ai thấy kịp. Trước khi rời đi hoặc khi bắt đầu để trống, nên làm:
- Khoá van nước tổng hoặc ít nhất khoá van bình nóng lạnh, máy giặt; một đoạn ống rò trong nhà trống có thể làm ngập cả tầng trước khi ai phát hiện.
- Ngắt aptomat những nhánh không cần, giữ lại nhánh đèn và ổ cắm cần dùng khi dẫn khách; nhờ thợ điện xem qua nếu hệ thống cũ.
- Mang bình gas ra khỏi nhà hoặc khoá van, rút phích các thiết bị.
- Mang đi giấy tờ quan trọng, đồ có giá trị, đồ kỷ niệm; nhà để trống là mục tiêu của trộm.
- Kiểm tra cửa, khoá, song cửa sổ, lối lên mái, lối từ nhà bên sang.
- Nhờ một hàng xóm tin cậy để ý giúp, cho họ cách liên lạc với người giữ chìa.
- Đóng các khoản phí định kỳ như điện, nước, internet, phí vệ sinh để không bị cắt hoặc tồn đọng.
Nếu căn nhà có mua bảo hiểm, đọc lại điều kiện về việc nhà bỏ trống lâu ngày, vì một số hợp đồng có quy định riêng. Ghi lại những việc đã làm để người được uỷ quyền tiếp tục theo dõi.
Giữ nhà trông như có người chăm
Một căn nhà trống vài tháng thường xuống cấp nhanh hơn người ta nghĩ: mạng nhện, bụi, nấm mốc ở góc ẩm, cây cối mọc um, thư từ chất đống trước cửa, mùi ẩm khi mở cửa. Người mua đến xem gặp cảnh đó sẽ đánh giá căn nhà thấp hơn thực tế, và nghi ngờ những lỗi không có thật.
Nên có lịch mở cửa thông gió, quét dọn định kỳ, tưới hoặc cắt tỉa cây, dọn thư từ. Có thể thuê người dọn dẹp theo buổi, kết hợp với việc kiểm tra nhà. Với nhà ở vùng ẩm, mở cửa sổ những ngày nắng ráo và để vài túi hút ẩm ở những phòng kín giúp hạn chế nấm mốc.
Trước mùa mưa bão, nhờ người kiểm tra mái, máng thoát nước, ống thoát sân thượng; khơi lá, rác để nước không ứ. Sau mỗi trận mưa lớn, một vòng đi kiểm tra giúp phát hiện thấm dột sớm, vừa để xử lý, vừa để ghi vào bản kê hiện trạng cho người mua biết.
Làm việc với người môi giới khi chủ ở xa
Chủ nhà ở xa thường dựa nhiều vào người môi giới, vì họ có sẵn khách và thời gian dẫn xem. Điều đó hợp lý, nhưng nên giữ vai trò của môi giới ở đúng chỗ: tìm khách, dẫn xem, chuyển lời. Quyết định giá, ký kết và nhận tiền vẫn thuộc về chủ nhà hoặc người được uỷ quyền chính thức. Thoả thuận bằng văn bản với môi giới về phạm vi công việc, mức phí, thời hạn, có độc quyền hay không.
Không giao bản gốc giấy chứng nhận cho môi giới; bản sao đã che bớt thông tin cá nhân là đủ để họ giới thiệu. Không ký sẵn giấy tờ trống, không chụp gửi căn cước kèm chữ ký mẫu qua những kênh không cần thiết. Mỗi khi môi giới báo có khách muốn đặt cọc, xác minh lại trực tiếp với người mua trước khi đồng ý, và để khoản cọc chuyển vào tài khoản chính chủ.
Nếu làm việc với nhiều môi giới cùng lúc, thống nhất một mô tả căn nhà duy nhất, trung thực, để tránh mỗi người rao một kiểu. Thông tin sai lệch trong tin rao, dù do môi giới viết, vẫn có thể khiến người mua quay lại trách người bán khi phát hiện căn nhà không như mô tả.
Ký kết và nhận tiền từ xa
Lúc ký đặt cọc và ký hợp đồng chuyển nhượng là lúc rủi ro lớn nhất. Nếu không về được, người được uỷ quyền ký thay theo phạm vi đã ghi. Người bán nên đọc trước bản dự thảo hợp đồng do công chứng viên chuẩn bị, góp ý qua người được uỷ quyền, và yêu cầu gửi ảnh bản đã ký ngay sau khi ký.
Về tiền, cách an toàn là để người mua chuyển khoản thẳng vào tài khoản đứng tên chính người bán, không qua tài khoản của người được uỷ quyền hay người môi giới, trừ khi thật cần thiết và đã thoả thuận rõ. Tránh giao dịch tiền mặt lớn qua người trung gian. Nếu chia nhiều đợt thanh toán, ghi rõ mốc, số tiền, điều kiện từng đợt trong hợp đồng.
Một số tổ chức có dịch vụ giữ tiền trung gian cho đến khi hoàn tất thủ tục; người bán có thể hỏi công chứng viên hoặc ngân hàng về lựa chọn phù hợp. Với giao dịch có giá trị lớn hoặc có nhiều đồng sở hữu ở nhiều nơi, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách sắp xếp thứ tự ký và nhận tiền giúp giảm rủi ro cho mình.
Bàn giao nhà khi chủ không có mặt
Ngày bàn giao, người được uỷ quyền cùng người mua đi một vòng căn nhà theo bản kê hiện trạng đã ký, chụp ảnh các phòng, chốt số điện nước, giao đủ chìa. Lập biên bản bàn giao có chữ ký hai bên và gửi ngay cho người bán. Đồ đạc để lại cho người mua, nếu có, liệt kê rõ trong biên bản.
Người bán nên chuẩn bị sẵn một tập để người được uỷ quyền giao cho người mua: hoá đơn các lần sửa, sổ bảo hành thiết bị, thông tin thợ quen, hướng dẫn những điểm riêng của căn nhà như vị trí van nước, nắp bể phốt, cầu dao tổng.
Cuối cùng, sau khi giao dịch hoàn tất, nhớ chấm dứt các văn bản uỷ quyền không còn cần thiết, thu hồi chìa dự phòng nếu còn, và thông báo cho hàng xóm đã nhờ trông giúp. Khép lại đủ các đầu mối giúp người bán không bị liên đới tới những việc xảy ra ở căn nhà sau khi đã thuộc về người khác.
Câu hỏi thường gặp
Ở tỉnh khác có bán nhà được mà không cần về không?
Được, nếu uỷ quyền cho người khác ký thay bằng văn bản uỷ quyền đúng hình thức, thường là công chứng. Việc dẫn xem và trông nhà giao cho người tin cậy ở gần. Tuy vậy nhiều người vẫn chọn tự về ký những lần quan trọng.
Uỷ quyền bán nhà nên ghi những gì?
Ghi rõ căn nhà, loại giấy tờ được ký, có được nhận tiền không, giá tối thiểu nếu muốn, thời hạn uỷ quyền. Nên tránh uỷ quyền toàn quyền định đoạt nếu không thật cần. Hỏi tổ chức công chứng về hình thức phù hợp.
Có nên để người được uỷ quyền nhận tiền bán nhà không?
An toàn hơn là người mua chuyển khoản thẳng vào tài khoản của chính người bán. Chỉ để người khác nhận tiền khi thật cần, có văn bản rõ ràng và người được uỷ quyền là người tuyệt đối tin cậy.
Nhà để trống lâu ngày cần lưu ý gì?
Khoá van nước, ngắt điện những nhánh không cần, mang bình gas và đồ giá trị đi, kiểm tra khoá cửa, nhờ hàng xóm để ý. Định kỳ mở cửa thông gió, quét dọn và kiểm tra mái sau những trận mưa lớn.
Có nên giao chìa cho nhiều người môi giới không?
Không nên. Số chìa càng ít càng dễ kiểm soát. Giao cho một người điều phối dẫn xem, có lịch ghi lại ai đến, ai dẫn. Nếu nhà từng cho thuê hoặc cho mượn, cân nhắc thay ổ khoá trước khi rao bán.
Bán xong rồi có cần huỷ văn bản uỷ quyền không?
Nên chấm dứt các văn bản uỷ quyền không còn cần thiết theo hướng dẫn của tổ chức công chứng, thu hồi chìa dự phòng và báo cho người đã nhờ trông nhà. Làm vậy để tránh bị liên đới sau khi căn nhà đã thuộc người khác.