Người bán nhà cũ nên nói trước mọi khuyết tật mình đã biết, nói cụ thể từng chỗ, kèm thời điểm phát hiện và những gì đã sửa, rồi ghi lại thành một bản kê hiện trạng có chữ ký hai bên. Làm như vậy không làm mất người mua nghiêm túc; nó lọc bớt người mua không hợp và bảo vệ người bán khi có tranh cãi sau ngày giao nhà.
Nhiều chủ nhà sợ rằng nói ra chỗ thấm, chỗ nứt thì bị ép giá. Thực tế người mua có kinh nghiệm hoặc đi cùng thợ thường phát hiện ra, và khi họ tự phát hiện thì niềm tin giảm mạnh hơn nhiều so với khi được nói trước. Bài này nói về những lỗi nên công khai, cách nói cho rõ mà không tự hạ giá căn nhà, và cách ghi vào giấy tờ theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự 2015.
Vì sao nói trước có lợi cho chính người bán
Theo nguyên lý chung của Bộ luật Dân sự 2015, các bên trong giao dịch có nghĩa vụ cung cấp thông tin ảnh hưởng tới việc giao kết, và bên bán có nghĩa vụ bảo đảm về chất lượng, về quyền của tài sản bán. Một giao dịch được xác lập do một bên cố ý che giấu thông tin quan trọng có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu, kéo theo việc hoàn trả và bồi thường. Điều kiện cụ thể cần tra văn bản hiện hành, nhưng hướng chung rất rõ: giấu lỗi là đặt mình vào thế yếu.
Về thực tế, người bán đã công khai lỗi và có người mua ký xác nhận thì khi người mua quay lại phàn nàn, người bán có giấy tờ cho thấy người mua đã biết và đã tính vào giá. Ngược lại, nếu chỉ nói miệng, hoặc không nói, mọi chuyện trở thành lời người này chống lời người kia.
Còn một lý do ít ai nghĩ tới: nói trước giúp cuộc thương lượng ngắn hơn. Người mua biết rõ phải sửa gì sẽ đưa ra đề nghị có căn cứ, thay vì trừ một khoản lớn cho “rủi ro chưa biết”. Nhiều trường hợp, giá cuối cùng khi người bán công khai đầy đủ không thấp hơn, thậm chí cao hơn, so với khi người mua tự đào ra lỗi rồi nghi ngờ mọi thứ khác.
Những khuyết tật thường cần nói rõ
Không ai đòi người bán biết hết mọi thứ trong ngôi nhà. Thứ cần nói là những gì mình đã biết, đã thấy, đã sửa hoặc đã được người khác báo. Danh sách thường gặp với nhà cũ:
- Thấm dột: trần dưới sân thượng, chân tường giáp nhà bên, quanh ô cửa sổ, nhà vệ sinh thấm xuống tầng dưới.
- Vết nứt: nứt tường, nứt dầm, nứt sàn, kể cả những vết đã trát lại và sơn đè lên.
- Ngập: nhà từng bị nước tràn vào khi mưa lớn hay triều cường, mức nước, bao lâu một lần.
- Lún nghiêng: cửa khó đóng, nền bị võng, khe hở giữa nhà mình và nhà bên lớn dần.
- Mối mọt: từng phát hiện mối ở khung cửa, cầu thang gỗ, tủ âm; đã xử lý khi nào, xử lý ra sao.
- Bể phốt, cống: hay tắc, phải hút thường xuyên, không rõ vị trí nắp.
- Điện nước: dây cũ chưa thay, hay nhảy aptomat, đường ống rò ngầm, nước yếu ở tầng trên.
- Ranh giới và tường chung: tranh cãi cũ với hàng xóm, phần mái, máng nước, cửa sổ nhìn sang nhà bên.
- Phần xây thêm chưa đăng ký hoặc từng bị xử phạt xây dựng.
Những điểm pháp lý như phần xây thêm, xử phạt, tranh chấp ranh có hậu quả lớn hơn lỗi kỹ thuật, nên càng phải nói và ghi rõ. Các bài khác trong danh mục này đi sâu từng trường hợp.
Lỗi đã sửa rồi có cần nói không
Câu trả lời ngắn là nên nói. Một chỗ thấm đã xử lý ba năm không tái phát là thông tin tốt: nó cho thấy ngôi nhà được chăm sóc. Kể cả khi lỗi đã khắc phục triệt để, người mua vẫn có quyền biết lịch sử, vì một số lỗi có thể quay lại theo thời gian hoặc theo mùa.
Cách nói tốt nhất là kèm bằng chứng: hoá đơn thợ, ảnh trước và sau khi sửa, tên vật liệu đã dùng nếu nhớ, thời điểm sửa. Người mua đọc được câu chuyện đầy đủ: chỗ đó từng có vấn đề gì, đã làm gì, theo dõi bao lâu không thấy lại. Đó là thông tin có giá trị, không phải điểm trừ.
Với lỗi đã sửa tạm, chưa triệt để, càng phải nói. Ví dụ chống thấm sân thượng bằng lớp quét bề mặt, chưa làm lại lớp chống thấm gốc; hoặc vết nứt đã trám nhưng chưa có ai kiểm tra nguyên nhân. Gọi đúng tên “sửa tạm” giúp người mua đánh giá và người bán không bị coi là đã che giấu khi chỗ đó hỏng lại sau vài mùa mưa.
Nói thế nào cho rõ mà không tự hạ giá căn nhà
Nói cụ thể, không nói chung chung. “Góc trần phòng ngủ tầng hai, sát tường nhà bên, thấm thành vệt nâu sau những trận mưa kéo dài” giúp người mua hình dung đúng mức độ. Câu “nhà có hơi thấm chút” vừa mơ hồ vừa khiến họ nghĩ tới điều tệ hơn.
Nói kèm thời điểm và tần suất. Phát hiện năm nào, xuất hiện mỗi mùa mưa hay chỉ một lần khi bão lớn, lần gần nhất là bao giờ. Thông tin thời gian cho người mua biết lỗi đang tiến triển hay đã đứng yên.
Tách rõ điều đã biết và điều không biết. Người bán không phải kỹ sư. Một câu như “đã thấy vết nứt này từ khi mua nhà, chưa mời ai kiểm tra nguyên nhân” là đủ, vừa trung thực và mở đường cho người mua tự mời kỹ sư.
Đưa ra cùng lúc với điểm mạnh. Một ngôi nhà cũ có lỗi cũng có cái hay: kết cấu chắc, hướng thoáng, hàng xóm tốt, gần trường. Nói cả hai mặt trong cùng một buổi giúp người mua nhìn căn nhà một cách cân bằng.
Không cường điệu theo hướng ngược lại. Đừng tự hạ căn nhà bằng những phán đoán bi quan mình không chắc. Nói đúng những gì đã thấy là đủ.
Những câu nên tránh khi người mua hỏi về lỗi
“Nhà này không bao giờ thấm.” Trừ khi chắc chắn tuyệt đối, đừng dùng chữ “không bao giờ”. Một trận mưa lớn bất thường có thể làm câu đó thành lời nói sai, và người mua sẽ nhớ rất rõ ai đã nói. Thay bằng “mấy năm gần đây gia đình chưa thấy thấm ở chỗ này”.
“Hàng xóm không có vấn đề gì đâu.” Người bán chỉ biết phần quan hệ của mình với hàng xóm. Nếu từng có cãi vã về tường chung, máng nước, lối đi, hãy kể lại đúng sự việc và kết quả, đừng tóm gọn thành một lời trấn an.
“Cái này sửa có chút xíu là xong.” Người bán thường không biết chính xác chi phí và mức độ sửa. Đánh giá nhẹ đi một lỗi để người mua yên tâm là hứa thay thợ. Nói rằng mình chưa hỏi thợ, và để người mua tự hỏi.
“Giấy tờ để sau tính, ai cũng thế.” Câu này hay gặp với phần xây thêm chưa đăng ký. Nó khiến người mua nghĩ vấn đề nhỏ, trong khi hậu quả pháp lý có thể lớn. Nói rõ phần nào chưa có trên sổ và để người mua tự hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Im lặng khi được hỏi thẳng. Nếu người mua hỏi trực tiếp nhà có từng ngập hay không, việc né tránh còn tệ hơn câu trả lời không đẹp. Một câu trả lời thẳng, kèm mức độ cụ thể, giữ được người mua nghiêm túc.
Ghi vào văn bản: bản kê hiện trạng kèm hợp đồng
Lời nói không đủ. Nên lập một bản kê hiện trạng ngắn, chia theo tầng và hạng mục, mỗi dòng ghi chỗ, mô tả lỗi, đã sửa hay chưa, ảnh số mấy. Bản kê này có thể đưa người mua đọc từ lúc xem nhà lần hai, rồi ký kèm hợp đồng đặt cọc hoặc làm phụ lục của hợp đồng chuyển nhượng. Hai bên giữ mỗi bên một bản.
Câu chữ nên trung tính: “người mua đã được thông báo và đã xem trực tiếp các chỗ ghi trong bản kê này”. Không cần viết những câu miễn trừ trách nhiệm tuyệt đối kiểu “người bán không chịu bất kỳ trách nhiệm nào”, vì những câu như vậy có thể không có hiệu lực với lỗi bị che giấu và chỉ làm người mua mất lòng tin. Nếu muốn có câu chữ chặt chẽ, nhờ công chứng viên hoặc luật sư xem giúp.
Ảnh chụp nên đánh số và lưu lại có ngày giờ. Khi giao nhà, đi lại một vòng theo bản kê để xác nhận hiện trạng không xấu đi trong thời gian chờ công chứng. Nếu có thay đổi, chẳng hạn trận mưa lớn làm thấm thêm một chỗ, ghi bổ sung ngay trong biên bản bàn giao.
Khi người mua phát hiện lỗi sau ngày giao nhà
Dù cẩn thận đến đâu, vẫn có lỗi cả hai bên không biết, ví dụ ống nước âm tường rò sau vài tháng, hay chỗ thấm chỉ hiện khi trời mưa dầm. Lúc đó, bản kê hiện trạng giúp phân biệt: lỗi đã được ghi thì người mua đã biết; lỗi mới thì hai bên nói chuyện trên tinh thần chưa ai biết trước.
Cách xử lý đầu tiên vẫn là nói chuyện thẳng thắn. Nhiều trường hợp người bán sẵn lòng chia một phần chi phí sửa để giữ quan hệ, nhất là khi vẫn còn sống gần đó. Nếu không thống nhất được, hai bên có thể nhờ hoà giải ở cơ sở trước khi nghĩ tới con đường toà án, vốn tốn thời gian của cả hai.
Với tranh chấp có giá trị lớn hoặc người mua cho rằng người bán cố tình che giấu, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo hợp đồng, bản kê, ảnh chụp và tin nhắn trao đổi. Quyền và nghĩa vụ cụ thể tuỳ nội dung hợp đồng và quy định hiện hành, nên không nên tự kết luận ai đúng ai sai trước khi có ý kiến chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Bán nhà có bắt buộc phải nói hết lỗi không?
Nguyên lý chung là bên bán phải cung cấp thông tin quan trọng mình biết và không được cố ý che giấu. Lỗi mình không biết thì không thể nói, nhưng lỗi đã biết mà giấu đi có thể khiến giao dịch bị tranh chấp, thậm chí bị yêu cầu huỷ.
Nói ra chỗ thấm, chỗ nứt có bị ép giá nhiều không?
Có thể bị trừ một khoản, nhưng thường hợp lý vì người mua biết rõ phải sửa gì. Nếu giấu và người mua tự phát hiện, họ thường nghi ngờ cả căn nhà và trừ giá nhiều hơn, hoặc bỏ đi.
Lỗi đã sửa xong có cần kể với người mua không?
Nên kể, kèm hoá đơn, ảnh trước sau và thời điểm sửa. Lỗi đã xử lý tốt là thông tin cho thấy nhà được chăm sóc. Lỗi mới sửa tạm càng phải nói rõ là sửa tạm.
Bản kê hiện trạng nhà nên ghi những gì?
Chia theo tầng và hạng mục, mỗi dòng ghi vị trí, mô tả lỗi, đã sửa hay chưa, số ảnh kèm theo. Hai bên ký và mỗi bên giữ một bản, đính kèm hợp đồng đặt cọc hoặc hợp đồng chuyển nhượng.
Ghi câu người bán không chịu trách nhiệm gì có an toàn không?
Không nên trông vào câu đó. Điều khoản miễn trừ tuyệt đối có thể không có tác dụng với lỗi bị che giấu, lại làm người mua mất lòng tin. Mô tả hiện trạng trung thực và có xác nhận của người mua là cách bảo vệ tốt hơn.
Người mua phát hiện lỗi sau khi nhận nhà thì làm sao?
Đối chiếu bản kê hiện trạng xem lỗi đã được ghi chưa, rồi nói chuyện thẳng thắn. Không thống nhất thì nhờ hoà giải ở cơ sở. Tranh chấp lớn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với đầy đủ giấy tờ.