Khi chủ cũ hứa sửa xong mới giao nhà, người mua cần ghi lời hứa đó thành một thoả thuận có đủ bốn phần: sửa hạng mục nào đến mức nào, xong trước ngày nào, ai và cách nào để nghiệm thu, và một khoản tiền chưa thanh toán cho tới khi việc sửa được chấp nhận. Thiếu một trong bốn phần, lời hứa dễ biến thành một lần vá tạm cho xong, và người mua chỉ biết khi mùa mưa đầu tiên đến.
Bài này đi qua từng phần, gợi ý cách viết, và chỉ ra những tình huống hay xảy ra khi bên bán tự lo việc sửa. Không bàn kỹ thuật sửa từng hạng mục; phần đó tuỳ thợ và tuỳ ngôi nhà.
Khi nào nên để chủ cũ sửa, khi nào nên tự sửa
Để chủ cũ sửa trước khi giao có lợi khi hạng mục rõ ràng, dễ kiểm: thay mấy tấm tôn thủng, đi lại đoạn dây điện bếp, thay vòi và van rò, sửa ống thoát tắc. Người mua nhận nhà là ở được ngay, không phải lo thuê thợ trong lúc vừa dọn đồ.
Ngược lại, những hạng mục lớn, liên quan nhiều thứ, khó đánh giá chất lượng ngay, như chống thấm sàn mái, xử lý thấm chân tường, xử lý mối, thì giao cho chủ cũ làm có rủi ro. Bên bán có xu hướng chọn cách rẻ và nhanh, vì họ không phải người ở lại. Thấm vá bằng một lớp sơn chống thấm bề mặt có thể khô ráo trong vài tuần khô hanh rồi thấm lại vào mùa mưa.
Một cách cân bằng là chia: hạng mục nhỏ, rõ ràng thì để chủ cũ sửa; hạng mục lớn thì quy ra một khoản giảm giá để người mua tự làm theo ý mình. Dù chọn cách nào, phần còn lại của bài này áp dụng cho những gì đã thống nhất để chủ cũ sửa.
Trước khi quyết, nên hỏi thợ đã đi kiểm tra cùng: hạng mục này nếu làm ẩu thì bao lâu sẽ lộ ra, và khi lộ ra thì sửa lại có tốn hơn làm đúng ngay từ đầu không. Câu trả lời giúp chọn hạng mục nào giao cho bên bán là an toàn.
Cũng cần nhớ, nếu việc sửa liên quan đến kết cấu, như gia cố, đục sàn, thì có thể cần thủ tục xây dựng theo quy định. Việc đó nên do người có chuyên môn đánh giá, không nên đưa vào thoả thuận một cách sơ sài.
Phần một: hạng mục và mức đạt
Liệt kê từng hạng mục, không viết chung. Không viết “sửa lại nhà cho tốt”, mà viết thay toàn bộ tấm tôn mái phía sau, xử lý thấm trần nhà vệ sinh tầng hai xuống bếp, thay ổ cắm và dây cấp nguồn khu bếp.
Mô tả mức đạt có thể kiểm. Mái không còn dột khi thử nước; trần bếp khô sau khi xả nước sàn nhà vệ sinh liên tục một khoảng thời gian thoả thuận; ổ cắm không nóng khi dùng thiết bị công suất lớn. Mức đạt nên là thứ hai bên cùng nhìn thấy được, không phải lời khẳng định của thợ.
Vật tư tối thiểu nếu người mua quan tâm. Có thể ghi loại vật tư hoặc yêu cầu tương đương. Không cần ghi tên hãng; chỉ cần đủ để tránh vật tư kém nhất.
Phạm vi hoàn trả sau khi sửa. Sửa mái thì dọn phế liệu, sửa ống thì trám lại tường, lát lại gạch. Đừng để việc sửa xong mà để lại một vết đục chưa trát.
Phần hai: hạn chót và hệ quả khi trễ
Hạn chót gắn với ngày giao nhà. Thường ghi việc sửa hoàn thành trước ngày giao một khoảng đủ để nghiệm thu, ví dụ vài ngày, để còn thời gian sửa lại nếu chưa đạt.
Hệ quả khi trễ. Có thể thoả thuận: lùi ngày giao và bên bán chịu một khoản cho mỗi ngày trễ, hoặc bên mua nhận nhà đúng hạn và tự sửa, trừ chi phí vào khoản giữ lại. Hai bên chọn trước để khỏi cãi nhau lúc đã trễ.
Thời tiết và yếu tố khách quan. Sửa mái, chống thấm phụ thuộc thời tiết. Nên ghi cách xử lý nếu mưa kéo dài, tránh việc một bên lấy thời tiết làm cớ kéo dài vô hạn.
Ai liên lạc với thợ. Nên thống nhất bên mua được trao đổi trực tiếp với thợ của bên bán về cách làm, hoặc ít nhất được báo trước ngày làm để đến xem. Nhìn tận mắt lúc thợ mở lớp gạch, lớp trần ra cho biết rất nhiều điều mà biên bản nghiệm thu không thể hiện.
Ai ở trong nhà khi sửa. Nếu chủ cũ vẫn ở, việc sửa xen kẽ sinh hoạt sẽ chậm. Nếu nhà đã trống, cần thống nhất ai giữ chìa và chịu trách nhiệm an toàn khi thợ làm.
Phần ba: nghiệm thu thế nào cho thực chất
Nghiệm thu là lúc người mua xác nhận việc sửa đã đạt. Nên có mặt trực tiếp, tốt nhất cùng thợ hoặc kỹ sư đã kiểm tra căn nhà ban đầu, vì họ biết chỗ hỏng cũ nằm đâu.
Mỗi hạng mục nghiệm thu theo đúng mức đạt đã ghi: thử nước mái, xả nước sàn và chờ, cắm thiết bị và đo bằng tay xem ổ cắm có nóng không. Đừng nghiệm thu chỉ bằng cách nhìn lớp sơn mới phủ lên chỗ cũ.
Với thấm, không thể kết luận chắc chắn trong một buổi. Đây là lý do khoản tiền giữ lại thường được trả sau một thời gian quan sát, như qua những trận mưa lớn đầu mùa. Biên bản nghiệm thu nên ghi rõ hạng mục nào đã đạt, hạng mục nào đạt có điều kiện chờ quan sát.
Kết quả nghiệm thu ghi thành biên bản, hai bên ký, kèm ảnh trước và sau. Nếu chưa đạt, ghi rõ chỗ nào chưa đạt và hạn sửa lại. Biên bản này cũng là căn cứ để trả khoản giữ lại.
Một chi tiết nhỏ mà hữu ích: xin bên bán thông tin của thợ đã sửa và thời gian họ nhận bảo hành cho phần việc của mình, nếu có. Thợ đã làm thì biết rõ nhất mình đã xử lý những gì; sau này có vấn đề ở đúng chỗ đó, người ở mới có đầu mối để hỏi thay vì phải đục ra từ đầu. Bên bán ngay thẳng thường không ngại cung cấp thông tin này.
Phần bốn: khoản tiền giữ lại
Khoản giữ lại là phần tiền mua nhà mà người mua chưa thanh toán cho tới khi việc sửa được nghiệm thu. Nó là động lực để bên bán làm tử tế, và là nguồn để người mua tự sửa nếu bên bán không làm.
Thoả thuận về khoản này cần có: mức giữ lại tương xứng với chi phí sửa ước tính, điều kiện trả, thời hạn trả sau khi nghiệm thu đạt, và cách xử lý nếu không đạt. Cách thường gặp là: nếu đến hạn mà chưa đạt, bên mua được thuê thợ khác sửa và trừ chi phí vào khoản giữ lại, phần còn dư trả cho bên bán, có hoá đơn hoặc giấy tờ chi phí làm căn cứ.
Khoản giữ lại nên được thể hiện trong hợp đồng hoặc văn bản thoả thuận ký kèm, gắn với tiến độ thanh toán. Một số người thoả thuận nhờ bên thứ ba giữ hộ; cách nào cũng cần văn bản rõ.
Không có tỷ lệ chuẩn cho khoản này; quá nhỏ thì không đủ động lực, quá lớn thì bên bán khó chấp nhận. Mức hợp lý thường gắn với dự trù sửa chữa của thợ độc lập, cộng thêm một phần dự phòng.
Ghép bốn phần thành một đoạn thoả thuận hoàn chỉnh
Để dễ hình dung, có thể tưởng tượng một ngôi nhà ống hai tầng có mái tôn phía sau bị dột và nhà vệ sinh tầng hai thấm xuống trần bếp. Đoạn thoả thuận theo hướng nguyên lý sẽ đi theo thứ tự sau.
Câu đầu xác định hạng mục: bên bán chịu trách nhiệm và chi phí thay toàn bộ tấm tôn mái phía sau, xử lý chống thấm sàn nhà vệ sinh tầng hai, hoàn trả trần bếp bị ố. Câu thứ hai nêu mức đạt: mái không dột khi phun nước thử trong thời gian thoả thuận; sau khi xả nước sàn nhà vệ sinh, trần bếp không xuất hiện vệt ẩm mới.
Câu thứ ba là hạn: hoàn thành trước ngày giao nhà ít nhất vài ngày để nghiệm thu. Câu thứ tư là nghiệm thu: bên mua cùng người có chuyên môn do bên mua mời kiểm tra, lập biên bản có ảnh. Câu thứ năm là khoản giữ lại: bên mua giữ lại một phần tiền mua nhà, trả trong một số ngày sau khi nghiệm thu đạt; riêng hạng mục thấm chỉ trả sau thời gian quan sát đã thống nhất.
Câu cuối là hệ quả: nếu đến hạn chưa đạt, bên mua được thuê thợ khác sửa và trừ chi phí có chứng từ vào khoản giữ lại, phần dư trả bên bán. Đoạn này chỉ là khung để hai bên trao đổi; câu chữ chính thức nên được người có chuyên môn xem lại trước khi đưa vào hợp đồng công chứng.
Tình huống hay gặp khi bên bán tự lo việc sửa
Người mua nên biết trước những tình huống này để thoả thuận đã tính đến.
- Bên bán thuê thợ quen làm nhanh, chọn cách che phủ thay vì xử lý gốc, nhất là với thấm và nứt vữa.
- Sửa xong một hạng mục nhưng làm hỏng chỗ khác, như thay mái làm vỡ trần thạch cao, đục tường thay ống làm bong gạch.
- Bên bán báo đã sửa xong qua tin nhắn kèm ảnh, mong người mua chấp nhận mà không đến nghiệm thu.
- Việc sửa kéo dài làm ngày giao lùi, trong khi người mua đã trả nhà thuê cũ.
- Hai bên hiểu khác nhau về mức đạt, do thoả thuận chỉ ghi “sửa xong”.
- Bên bán đề nghị đổi sang giảm giá vào phút cuối vì không thu xếp được thợ.
Phần lớn các tình huống trên đã được xử lý trước nếu thoả thuận có đủ bốn phần. Khi câu chữ vẫn còn mơ hồ, nên nhờ người có chuyên môn xem lại; có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách viết điều khoản khoản giữ lại cho phù hợp quy định hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà hứa sửa trước khi giao có cần ghi vào hợp đồng không?
Nên ghi. Lời hứa miệng không có hạng mục, mức đạt, hạn chót và cách nghiệm thu thì rất khó đòi. Ghi vào hợp đồng hoặc văn bản thoả thuận ký kèm giúp hai bên hiểu giống nhau.
Khoản tiền giữ lại khi mua nhà cũ nên là bao nhiêu?
Không có mức chuẩn. Mức hợp lý thường dựa vào dự trù chi phí sửa của một thợ độc lập cộng thêm một phần dự phòng, đủ để người mua tự sửa nếu bên bán không làm, nhưng không quá lớn khiến bên bán khó chấp nhận.
Sửa thấm có nghiệm thu ngay được không?
Khó kết luận ngay trong một buổi. Nên nghiệm thu có điều kiện, giữ lại một phần tiền và chỉ trả sau một thời gian quan sát qua những trận mưa lớn hoặc sau khi thử nước theo cách hai bên đã thống nhất.
Bên bán sửa không đạt mà đã tới ngày giao thì sao?
Làm theo điều khoản đã thoả thuận: lùi ngày giao có tính phí trễ, hoặc nhận nhà và tự sửa, trừ chi phí vào khoản giữ lại. Nếu chưa thoả thuận trước, hai bên phải thương lượng lại và nên lập văn bản ngay.
Có nên để chủ cũ chống thấm sàn mái trước khi bán?
Đây là hạng mục lớn, khó nghiệm thu ngay và dễ bị làm tạm. Nhiều người mua chọn quy thành khoản giảm giá rồi tự thuê thợ làm theo ý mình, hoặc nếu để chủ cũ làm thì giữ lại một khoản lâu hơn.
Ai nên đi nghiệm thu cùng người mua?
Tốt nhất là thợ hoặc kỹ sư đã kiểm tra căn nhà lúc đầu, vì họ biết chỗ hư hỏng cũ và biết đạt thế nào là ổn. Người mua tự nghiệm thu dễ bị thuyết phục bởi lớp hoàn thiện bề ngoài.