Hồ sơ ngôi nhà là một tập, gồm cả bản giấy và bản số, gom giấy tờ pháp lý, bản vẽ, giấy phép, biên bản, sơ đồ điện nước và ảnh hiện trạng của căn nhà vào một chỗ, xếp theo nhóm và có mục lục. Mua nhà cũ là lúc nên lập, vì giấy tờ đang nằm rải rác ở chủ cũ, phòng công chứng, thợ cũ, và chỉ trong vài tuần đầu mới còn gom đủ.
Người mua nhà mới xây thường được bàn giao một tập hồ sơ. Người mua nhà cũ hiếm khi có may mắn ấy: có nhà chỉ còn tờ giấy chứng nhận, có nhà còn giấy phép nhưng mất bản vẽ. Bài này hướng dẫn gom gì, xin ở đâu, xếp thế nào, lưu bản số ra sao, và những việc cần ghi thêm trong suốt thời gian ở. Hồ sơ này không làm thay thủ tục pháp lý nào, nhưng giúp mọi thủ tục về sau nhanh và đúng hơn.
Vì sao nhà cũ càng cần hồ sơ riêng
Một ngôi nhà ở vài chục năm đã trải qua nhiều lần sửa: nâng nền, đổi cầu thang, đục thêm cửa sổ, đi lại đường điện, xây thêm tum. Mỗi lần sửa để lại một dấu vết mà người ở sau không nhìn thấy. Khi dây điện đi âm tường bị chập, khi cần khoan để treo tủ, khi muốn biết ống thoát nước đi về đâu, người chủ mới chỉ có thể đoán, hoặc đục ra xem.
Hồ sơ ngôi nhà rút ngắn những lần đoán đó. Một bản vẽ cũ, dù đã lệch so với hiện trạng, vẫn cho biết vị trí cột, dầm, hướng đi của đường ống chính. Một tấm ảnh chụp lúc tường còn trần cho biết dây điện đi chỗ nào. Tên và cách liên lạc của tốp thợ đã làm mái năm nào giúp hỏi được những chi tiết không ghi trên giấy.
Về pháp lý, hồ sơ đầy đủ là nền cho những việc như đăng ký phần nhà lên giấy chứng nhận, hoàn công phần xây thêm, xin phép sửa chữa lớn, thế chấp, chia tài sản trong gia đình hay bán lại. Cán bộ tiếp nhận hồ sơ ở đâu cũng hỏi những giấy tờ tương tự nhau; có sẵn một tập đã sắp xếp thì không phải chạy đi xin lại mỗi lần.
Gom những gì: bảng các nhóm giấy tờ
Không phải nhà nào cũng có đủ. Mục tiêu là gom được càng nhiều càng tốt trong mấy tuần đầu, ghi rõ thứ gì đã có, thứ gì còn thiếu, thiếu thì đang hỏi ở đâu.
| Nhóm | Gồm những gì | Thường xin ở đâu |
|---|---|---|
| Pháp lý | Giấy chứng nhận, hợp đồng mua bán công chứng, biên lai nộp thuế phí sang tên, giấy tờ chủ cũ được cấp trước đó | Bản gốc trong tay người mua; bản sao lưu ở phòng công chứng |
| Xây dựng | Giấy phép xây dựng, bản vẽ xin phép, bản vẽ hoàn công, biên bản nghiệm thu, hợp đồng với thợ hoặc nhà thầu | Chủ cũ; một số nơi lưu ở cơ quan cấp phép trước đây |
| Bàn giao | Biên bản bàn giao, danh mục đồ để lại, ảnh và phim buổi nhận nhà, chỉ số công tơ, đồng hồ nước | Lập trong buổi nhận nhà |
| Kỹ thuật | Sơ đồ đường điện, đường nước, vị trí bể phốt, bể ngầm, hố ga; phiếu bảo hành thiết bị | Chủ cũ, thợ cũ; tự vẽ lại nếu không có |
| Nghĩa vụ định kỳ | Biên lai thuế đất, hợp đồng điện, nước, mạng, phí dịch vụ chung | Chủ cũ và các đơn vị cung cấp |
| Quan hệ láng giềng | Biên bản thoả thuận về tường chung, lối đi, đường dây đi nhờ nếu có | Chủ cũ, hàng xóm, tổ dân phố |
Bảng này cũng là danh sách để hỏi chủ cũ trước ngày nhận nhà. Hỏi sớm, họ có thời gian lục lại; hỏi sau khi đã dọn đi, giấy tờ thường đã thất lạc trong mấy thùng đồ.
Ảnh hiện trạng: chụp gì trong tuần đầu
Ảnh chụp lúc nhà còn trống là phần quý nhất của hồ sơ, vì sau khi dọn đồ vào, sơn sửa, nhiều chỗ sẽ không bao giờ nhìn thấy lại. Danh sách gợi ý:
- Mặt tiền, cổng, mái nhìn từ ngoài ngõ và từ nhà đối diện nếu được phép, để thấy hiện trạng chung với hai nhà bên.
- Mỗi phòng chụp bốn góc từ chính giữa phòng, thêm trần và sàn; đặt tên ảnh theo tầng và tên phòng.
- Tường chung với nhà bên, chân tường tầng trệt, các vết nứt, vết ố, chỗ ẩm đã ghi nhận trong biên bản bàn giao, chụp kèm thước để thấy kích thước.
- Tủ điện mở nắp để thấy các cầu dao, công tơ, đồng hồ nước, van tổng, máy bơm, bồn chứa nước.
- Sân thượng, lỗ thoát nước, đường ống trên mái, bể ngầm khi mở nắp, nắp bể phốt và hố ga.
- Những phần xây thêm, cơi nới, chỗ khác với giấy tờ, để sau này đối chiếu khi làm thủ tục.
- Một đoạn phim đi chậm từ cổng qua từng tầng lên mái, nói to tên từng phòng khi đi qua.
Bộ ảnh này vừa giúp các lần sửa chữa sau, vừa là căn cứ nếu về sau phát hiện hư hỏng và cần chứng minh tình trạng lúc nhận nhà. Lưu riêng một thư mục, không chỉnh sửa, giữ nguyên thông tin ngày chụp trong tệp.
Khi không còn bản vẽ: tự lập bản ghi hiện trạng
Nhiều nhà cũ không còn bản vẽ nào, hoặc bản vẽ đã khác xa hiện trạng sau mấy lần sửa. Khi đó, người mua có thể tự lập một bản ghi hiện trạng đơn giản, không cần đúng chuẩn kỹ thuật, mục đích là để chính gia đình và thợ sau này hiểu ngôi nhà. Mỗi tầng vẽ tay một mặt bằng, ghi kích thước đo bằng thước dây hoặc máy đo khoảng cách, đánh dấu cửa, cầu thang, vị trí cột lộ ra.
Trên mặt bằng ấy, đánh dấu thêm những gì nhìn thấy được: vị trí tủ điện, ổ cắm, công tắc, đường ống lộ, phễu thu sàn, vị trí bể nước, nắp bể phốt, hố ga ngoài sân. Chụp ảnh từng bức tường từ góc chính diện, đặt tên ảnh theo tầng và phòng. Khi có thợ đến sửa và lộ ra đường dây, đường ống trong tường, chụp lại trước khi trát kín.
Nếu gia đình có kế hoạch hoàn công hoặc đăng ký phần nhà lên giấy chứng nhận, bản ghi tự làm này không thay được bản vẽ do người có chuyên môn lập. Nhưng nó giúp buổi làm việc với đơn vị đo vẽ nhanh hơn, vì người chủ đã biết ngôi nhà mình có những gì và sửa chỗ nào.
Xếp hồ sơ thế nào để mười năm sau vẫn tìm được
Một chỗ cho bản gốc. Giấy chứng nhận, hợp đồng công chứng và các bản gốc quan trọng để trong một túi chống nước, cất trong tủ có khoá hoặc két. Không để cùng chỗ với giấy tờ dùng hằng ngày.
Một tập bìa còng cho bản sao và giấy tờ phụ. Chia ngăn theo nhóm như bảng trên, đầu tập có tờ mục lục ghi tên giấy, ngày, bản gốc hay bản sao, bản gốc đang ở đâu.
Một thư mục số có cấu trúc giống tập giấy. Chụp hoặc quét mọi giấy tờ, đặt tên tệp theo dạng năm tháng cộng nội dung ngắn để sắp xếp tự nhiên theo thời gian. Lưu ở hai nơi khác nhau, ví dụ một ổ lưu trữ trực tuyến và một ổ cứng gia đình.
Một người giữ, một người biết. Một người chịu trách nhiệm cập nhật hồ sơ, nhưng ít nhất một người khác trong nhà biết hồ sơ để đâu và cách mở bản số. Khi có việc gấp, đây là chi tiết cứu nguy.
Sổ theo dõi sửa chữa: phần sống của hồ sơ
Giấy tờ lúc mua chỉ là phần khởi đầu. Phần làm hồ sơ có giá trị lâu dài là sổ theo dõi sửa chữa: mỗi lần sửa, thay, bảo dưỡng gì, ghi ngày, hạng mục, ai làm, vật liệu chính, bảo hành tới khi nào, kèm ảnh trước và sau. Vệ sinh bồn nước, hút bể phốt, thay bình nóng lạnh, chống thấm lại sân thượng, thay ruột khoá, đều nên ghi.
Sổ này trả lời được những câu hỏi mà vài năm sau không ai nhớ: bể phốt hút lần cuối khi nào, lớp chống thấm làm năm nào, máy bơm thay rồi hay chưa, thợ điện nào đi lại dây tầng hai. Khi bán nhà, một cuốn sổ ghi chép đều đặn còn cho người mua sau thấy căn nhà được chăm sóc thế nào, đó là thông tin trung thực mà người bán có thể đưa ra.
Có thể ghi bằng một bảng tính đơn giản trên điện thoại, mỗi dòng một lần sửa, có cột đường dẫn tới thư mục ảnh. Quan trọng là ghi ngay sau khi thợ về, đừng để dồn cuối năm.
Hồ sơ và an toàn thông tin
Một tập hồ sơ đầy đủ chứa nhiều thông tin nhạy cảm: số giấy chứng nhận, số căn cước, chữ ký, sơ đồ nhà, vị trí két, thói quen đi lại. Bản số càng tiện thì càng phải giữ cẩn thận. Đặt mật khẩu cho thư mục lưu trữ trực tuyến, bật xác thực hai lớp, không gửi cả tập qua nhóm trò chuyện đông người.
Khi cần gửi giấy tờ cho thợ, đơn vị đo vẽ hay người làm thủ tục, chỉ gửi đúng giấy cần, có thể che bớt thông tin không liên quan. Bản sao giấy chứng nhận gửi đi nên ghi rõ mục đích sử dụng trên bản chụp.
Trong hồ sơ, sơ đồ vị trí két, mã khoá, mật khẩu không nên để chung với giấy tờ thường. Tách ra, cất riêng, chỉ người cần biết mới biết. Hồ sơ ngôi nhà giúp gia đình chủ động, nhưng cũng phải được bảo vệ như chính ngôi nhà.
Câu hỏi thường gặp
Hồ sơ ngôi nhà gồm những giấy tờ gì?
Gồm nhóm pháp lý như giấy chứng nhận, hợp đồng mua bán; nhóm xây dựng như giấy phép, bản vẽ, biên bản nghiệm thu; biên bản bàn giao và ảnh hiện trạng; sơ đồ điện nước; biên lai thuế đất, hợp đồng điện nước và các thoả thuận với hàng xóm.
Mua nhà cũ không có bản vẽ thì làm sao?
Tự lập bản ghi hiện trạng: vẽ tay mặt bằng từng tầng, đo kích thước, đánh dấu cửa, cột, tủ điện, đường ống, bể nước, nắp bể phốt, chụp ảnh từng bức tường. Khi cần hoàn công hay đăng ký phần nhà thì thuê người có chuyên môn lập bản vẽ chuẩn.
Có nên xin chủ cũ giấy phép xây dựng bản gốc không?
Nên xin bản gốc nếu chủ cũ đồng ý, vì giấy phép và bản vẽ kèm theo hay được hỏi khi hoàn công, đăng ký phần nhà hoặc xin phép sửa chữa. Nếu chủ cũ muốn giữ, ít nhất xin bản chụp rõ nét đủ trang.
Nên lưu hồ sơ nhà bằng giấy hay bản số?
Nên có cả hai. Bản gốc pháp lý cất riêng trong túi chống nước, tủ có khoá. Bản số chụp hoặc quét mọi giấy tờ, lưu ở hai nơi khác nhau, đặt mật khẩu. Bản số giúp gửi nhanh khi cần, bản giấy là căn cứ khi làm thủ tục.
Sổ theo dõi sửa chữa nhà cần ghi những gì?
Mỗi lần sửa ghi ngày, hạng mục, ai làm, vật liệu chính, thời hạn bảo hành và ảnh trước sau. Ghi ngay khi thợ về. Vài năm sau sổ cho biết bể phốt hút khi nào, chống thấm làm năm nào, rất có ích khi sửa tiếp hoặc bán lại.
Gửi giấy tờ nhà cho người làm thủ tục thế nào cho an toàn?
Chỉ gửi đúng giấy cần cho việc đó, che bớt thông tin không liên quan, ghi mục đích sử dụng trên bản chụp. Không gửi cả tập hồ sơ qua nhóm trò chuyện đông người và không gửi kèm mã khoá, mật khẩu.