Ngay trong tuần nhận nhà cũ, nên thay ruột khoá mọi cửa thông ra ngoài, đặt lại mã cổng và điều khiển cửa cuốn, xoá người dùng cũ trên khoá thông minh, khôi phục cài đặt gốc cho camera và bộ phát sóng. Lý do đơn giản: người mua không thể biết chủ cũ, người thuê trước, người giúp việc hay thợ sửa chữa đã từng giữ bao nhiêu chìa.
Đổi khoá không phải vì nghi ngờ chủ cũ. Đây là thói quen an toàn giống như đổi mật khẩu khi nhận một chiếc điện thoại đã qua tay người khác. Bài này liệt kê các “lối vào” của một ngôi nhà cũ, thứ tự nên làm, chỗ nào tự làm được, chỗ nào nên gọi thợ, và cách quản lý chìa mới để vài năm sau không lại rơi vào cảnh không rõ chìa nào đang ở đâu.
Vì sao không nên tin vào số chìa được bàn giao
Trong buổi nhận nhà, chủ cũ thường đưa một chùm chìa và nói “đủ cả đấy”. Họ nói thật theo những gì họ nhớ. Nhưng một ngôi nhà ở hai ba chục năm đã qua nhiều đời chìa: chìa đánh thêm cho con đi học, chìa gửi hàng xóm trông nhà dịp Tết, chìa đưa thợ khi sửa điện, chìa của người thuê tầng trệt mấy năm trước. Không ai nhớ hết.
Ngôi nhà đã từng cho thuê lại càng nên đổi. Người thuê có thể đã tự đánh thêm chìa mà chủ nhà không biết. Nhà từng có người giúp việc, tài xế, người trông nhà cũng vậy. Ngay cả khi mọi người đều tử tế, chìa thất lạc vẫn có thể rơi vào tay người lạ cùng với địa chỉ ghi trên móc khoá.
Cái giá của việc đổi khoá thường nhỏ so với giá trị đồ đạc và sự yên tâm của gia đình trong năm đầu. Cũng không cần thay cả bộ khoá hay cả cánh cửa: phần lớn ổ khoá cửa chính hiện nay cho phép thay riêng ruột khoá, giữ nguyên thân khoá và tay nắm. Thợ khoá làm việc này nhanh, ít đục đẽo, cửa gỗ cũ cũng không bị ảnh hưởng.
Danh sách các lối vào cần rà
Đi một vòng quanh nhà và ghi đủ mọi chỗ có thể mở từ bên ngoài. Bảng dưới là danh sách thường gặp ở nhà phố và nhà có sân:
| Lối vào | Việc nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cổng, cửa chính, cửa phụ | Thay ruột khoá | Ưu tiên số một, làm trong vài ngày đầu |
| Cửa cuốn, cửa kéo | Đặt lại hoặc mã hoá lại điều khiển, thay khoá cơ đi kèm nếu có | Hỏi chủ cũ đã phát bao nhiêu điều khiển |
| Cửa sân thượng, cửa ra ban công | Thay khoá hoặc lắp thêm chốt trong | Nhà phố liền kề hay bị vào qua mái nhà bên |
| Khoá thông minh, khoá vân tay | Xoá mọi vân tay, mã số, thẻ từ cũ; đổi mã quản trị | Tìm tài liệu hướng dẫn theo đúng mẫu khoá |
| Cổng ngõ chung, cổng khu | Hỏi tổ dân phố hoặc ban quản lý về mã, thẻ | Không tự ý thay khoá cổng chung |
| Hộp thư, tủ điện, tủ đồng hồ | Thay khoá nhỏ hoặc ổ khoá treo | Dễ bị quên vì ít mở |
| Cửa sổ có song, cửa thông gió | Kiểm chốt, xem song sắt có bị cưa, bị nới | Chỉ quan sát, sửa thì gọi thợ |
Danh sách này nên lưu lại cùng hồ sơ ngôi nhà, ghi ngày đã đổi và ai làm. Sau này cho thuê hay bán lại, chính danh sách ấy giúp bàn giao gọn gàng.
Khoá điện tử, cửa cuốn và cổng tự động
Nhà cũ ngày nay vẫn có thể có khoá vân tay, khoá thẻ, cửa cuốn điều khiển từ xa hay cổng mở bằng ứng dụng điện thoại. Nhóm này nguy hiểm hơn chìa cơ ở chỗ người cũ không cần cầm gì trong tay vẫn mở được cửa: chỉ cần vân tay còn trong bộ nhớ, mã số chưa đổi hoặc tài khoản ứng dụng vẫn đang liên kết. Vì vậy việc đầu tiên là hỏi chủ cũ tên hãng, mẫu khoá, mã quản trị, và đề nghị họ gỡ thiết bị khỏi tài khoản của họ ngay trong buổi bàn giao.
Với khoá điện tử, việc cần làm là xoá toàn bộ người dùng cũ rồi thêm người dùng mới, đổi mã quản trị. Nếu chủ cũ không nhớ mã quản trị, thường phải khôi phục cài đặt gốc theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc nhờ thợ của hãng. Với cửa cuốn, bộ thu sóng thường cho phép xoá các điều khiển đã học rồi học lại điều khiển mới; nhiều thợ cửa cuốn làm việc này ngay tại nhà.
Một lưu ý về an toàn: cửa cuốn có mô tơ và lò xo căng, tủ điều khiển dùng điện lưới. Đừng tự mở hộp mô tơ hay đấu lại dây. Phần nào nằm trong tủ điện thì để thợ có nghề làm.
Camera, bộ phát sóng và các tài khoản gắn với ngôi nhà
Camera an ninh. Đầu ghi và camera chủ cũ để lại có thể vẫn liên kết với tài khoản điện thoại của họ, nghĩa là họ vẫn xem được hình trong nhà. Đề nghị chủ cũ gỡ thiết bị khỏi tài khoản, sau đó khôi phục cài đặt gốc và đăng ký lại bằng tài khoản của mình.
Bộ phát sóng mạng. Đổi tên mạng, mật khẩu truy cập và mật khẩu quản trị. Nếu không rõ mật khẩu quản trị, khôi phục cài đặt gốc rồi cài lại. Bộ phát sóng của nhà mạng cũ thì trả lại theo hợp đồng của chủ cũ.
Chuông cửa có hình, thiết bị điều khiển thông minh. Ổ cắm thông minh, công tắc điều khiển từ xa, điều hoà kết nối mạng đều có thể còn nằm trong ứng dụng của chủ cũ. Rà từng thiết bị, gỡ liên kết cũ, đăng ký lại.
Thẻ thang máy, thẻ gửi xe. Ở chung cư hoặc nhà có thang máy riêng, thẻ cũ cần được ban quản lý huỷ và cấp thẻ mới đứng tên chủ mới. Hỏi rõ số thẻ đã cấp cho căn nhà.
Thứ tự làm trong tuần đầu
Không cần làm tất cả trong một ngày, nhưng nên theo thứ tự từ lối vào chính tới các chi tiết phụ:
- Ngay ngày nhận nhà: đếm chìa theo biên bản, hỏi chủ cũ mã khoá điện tử, mã cổng, tài khoản camera và đề nghị gỡ liên kết.
- Trong một đến ba ngày: gọi thợ khoá thay ruột khoá cổng, cửa chính, cửa phụ; đặt lại điều khiển cửa cuốn.
- Cùng lúc: khôi phục cài đặt gốc camera, bộ phát sóng; đổi mật khẩu; xoá người dùng trên khoá điện tử.
- Trong tuần đầu: thay khoá cửa sân thượng, ban công, hộp thư, tủ điện; kiểm chốt cửa sổ.
- Liên hệ tổ dân phố hoặc ban quản lý về cổng ngõ, cổng khu, thẻ thang máy, thẻ gửi xe.
- Cuối tuần: lập sổ chìa, cất chìa dự phòng, báo người thân những ai được giữ chìa.
Nếu chưa dọn vào ở ngay mà để nhà trống một thời gian để sửa sang, càng nên đổi khoá sớm. Nhà trống, có thợ ra vào, là lúc dễ mất đồ nhất.
Khi đang sửa nhà: quản lý chìa cho thợ
Nhiều gia đình mua nhà cũ xong sửa sang vài tuần mới dọn vào. Trong thời gian này, chìa phải đưa cho thợ. Cách an toàn là dùng một ổ khoá tạm cho giai đoạn sửa: thợ giữ chìa ổ này, còn khi sửa xong thì thay ruột khoá chính thức một lần nữa. Làm vậy tránh việc chìa nhà đã qua tay nhiều tốp thợ trước khi gia đình vào ở.
Ghi lại tên người giữ chìa, ngày giao, ngày nhận lại. Nếu thợ khoá cửa khi về, nên có ảnh chụp hoặc tin nhắn xác nhận. Những phòng đã có đồ quý, giấy tờ, nên khoá riêng và không đưa chìa phòng đó.
Khi công trình xong, đổi luôn mã khoá điện tử, mật khẩu mạng đã đưa cho thợ dùng trong thời gian làm việc. Bước này hay bị quên nhất, vì lúc ấy ai cũng bận dọn dẹp để chuyển nhà.
Sổ chìa và chìa dự phòng: để vài năm sau vẫn biết chìa ở đâu
Đổi khoá xong mà không quản lý, vài năm sau ngôi nhà lại trở về tình trạng ban đầu. Một cuốn sổ chìa đơn giản ghi: cửa nào, có mấy chìa, ai đang giữ, giao ngày nào. Mỗi lần đưa chìa cho người giúp việc, người thuê, thợ, hay khi có người làm mất chìa, cập nhật vào sổ. Khi số chìa không còn kiểm soát được, đó là lúc thay ruột khoá lần nữa.
Chìa dự phòng không nên giấu dưới chậu cây, trên khung cửa hay trong hộp công tơ, vì đây là những chỗ ai cũng đoán được. Cách thường dùng là gửi người thân tin cậy ở gần, hoặc cất trong hộp có khoá số đặt ở nơi kín đáo bên trong khuôn viên.
Với khoá điện tử, “sổ chìa” chính là danh sách người dùng trong khoá. Định kỳ mở ra xem còn ai không cần có quyền mở cửa nữa thì xoá. Thói quen này tốn ít thời gian mà giữ ngôi nhà an toàn lâu dài.
Những việc không cần làm vội, và những việc không nên tự làm
Đổi khoá là việc gấp, nhưng thay toàn bộ cửa, lắp thêm song sắt khắp nhà hay dựng hệ thống báo động phức tạp thì không cần làm ngay trong tuần đầu. Những việc ấy nên đợi ở một thời gian, biết thói quen đi lại của gia đình, biết nhà bị hở ở đâu thật sự, rồi mới quyết. Làm vội thường tốn tiền vào chỗ không cần, lại bỏ sót chỗ cần.
Ngược lại, có những việc người mua hay tự làm cho nhanh nhưng không nên: tự tháo ổ khoá cửa thép chống cháy của chung cư, tự cạy hộp điều khiển cửa cuốn, tự đấu lại nguồn cho khoá điện tử, tự hàn thêm chốt lên cổng sắt dùng chung với nhà bên. Mỗi việc đều có rủi ro riêng về điện, về kết cấu cửa, hoặc về quan hệ hàng xóm. Gọi thợ có nghề, hỏi ban quản lý hay tổ dân phố trước là cách đỡ phiền về sau.
Cũng đừng vì vội mà đổi khoá cổng ngõ chung, cổng khu tập thể, cửa tầng hầm chung cư. Đó là tài sản dùng chung, đổi khoá phải có sự đồng ý của những người cùng dùng. Việc của chủ mới là hỏi đúng người quản lý để được cấp mã, thẻ hoặc chìa mới, và báo cho họ biết chủ nhà đã thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà cũ có cần thay khoá không?
Nên thay. Người mua không thể biết bao nhiêu chìa đã được đánh ra trong suốt thời gian chủ cũ ở, cho thuê hay sửa chữa. Thay ruột khoá các cửa ra vào chính là cách nhanh, ít tốn kém để chắc rằng chỉ gia đình mình mở được cửa.
Thay ruột khoá hay thay cả bộ khoá?
Phần lớn trường hợp chỉ cần thay ruột khoá, giữ thân khoá và tay nắm. Thay cả bộ khi khoá đã hỏng, kẹt, gỉ nặng, hoặc muốn nâng lên loại an toàn hơn. Thợ khoá xem trực tiếp sẽ cho biết loại nào phù hợp với cánh cửa cũ.
Khoá vân tay của chủ cũ để lại xử lý thế nào?
Xoá toàn bộ vân tay, mã số, thẻ từ của người dùng cũ và đổi mã quản trị. Nếu không có mã quản trị, khôi phục cài đặt gốc theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc nhờ thợ của hãng làm, sau đó đăng ký lại người dùng.
Có cần đổi điều khiển cửa cuốn khi mua nhà cũ không?
Nên đặt lại. Bộ thu của cửa cuốn ghi nhớ các điều khiển đã học, nên điều khiển chủ cũ phát cho người khác vẫn dùng được. Thợ cửa cuốn có thể xoá bộ nhớ và học lại điều khiển mới ngay tại nhà.
Camera chủ cũ để lại có xem được hình nhà mình không?
Có thể, nếu thiết bị vẫn liên kết với tài khoản của chủ cũ. Đề nghị chủ cũ gỡ liên kết ngay khi bàn giao, sau đó khôi phục cài đặt gốc đầu ghi và camera rồi đăng ký lại bằng tài khoản của gia đình.
Nên cất chìa khoá dự phòng ở đâu?
Tránh dưới chậu cây, trên khung cửa hay trong hộp công tơ vì quá dễ đoán. Có thể gửi người thân tin cậy ở gần hoặc dùng hộp khoá số đặt kín bên trong khuôn viên, và ghi trong sổ chìa ai đang giữ.